15 - წლიანი ლიტერატურული თავგადასავალი

ახალი წიგნები



თვის ბესტსელერები



ბლოგი


„დამწყები“: როგორც გულისჭიდილი („ხუმარსწავლა“ მაქსიმალისტურობის სათავედ)

საგულისხმოა და დამაფიქვრელი მიძღვნა შოთა იათაშვილის რომანისა „დამწყები“ (2020, „პალიტრა ელი“ – მწერალთა სახლის თანადგომით): – „ხუმარსწავლას“ ავტორის, იოანე ბატონიშვილის სულს. საგულისხმოა და დამაფიქვრელი რომანის ავტორისეული ჟანრობრივი თავისებურების განსაზღვრებაც: მაქსიმალისტური. ჟანრობრივი თავისებურების, რაც უპირველესად მაინც რომანის შინაგან სივრცეზე მიგვანიშნებს და მთავარი გმირის სულის გადახსნილობაზე, ყველაზე ღრმა და დაფარული შრეებიც რომ თვალნათლივ უნდა გაუცხადდეს მკითხველს, მისი მძაფრი შინაგანი ჭიდილი ბოლომდე ამოიზიდოს და დიდი სულიერი დრამა მთელი თავისი მრავალფეროვნებით გადაგვეშალოს თვალწინ. დიდი სულიერი დრამა – ხელოვანის ბედი პოსტკოლონიურ რეალობაში. ეს აღარ არის და არც შეიძლება იყოს ის განწირულება, რაც დაატყდებოდათ თავს კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენასა“ და ოთარ ჩხეიძის „ლანდების“ მთავარ გმირებს, ყოველმხრივ შეჭირვებულ, სულისამომხდელ ყოფაში რომ უნდა მისდიონ თავიანთ იდეალს, შეუბღალავსა და ამაღლებულს, და დრამატიზმით სავსე სინამდვილეს გამოგლიჯონ სულის ის უკვდავება, ჭეშმარიტი ხელოვნების ქმნილება მაინც რომ უნდა ეწიოს თავის გზასავალს და გაარღვიოს შემბოჭველი და დამთრგუნველი გარემომცველი სივრცე. თუმც სხვა განწირულება დაუფლებია შოთა იათაშვილის გმირს: მოუწყობელმა რეალობამ უნდა გახვიოს თავის საცეცებში ნიკოლოზი და გაუძნელოს თვითშემეცნების ის გზა, რომლის მიგნებამ და შემდგომ კი მხატვრული ძალმოსილებით ამეტყველებამ უნდა აპოვნინოს საკუთარი თავი, რათა დაუოკებელი სულიერი ძიებანი ბოლოსდაბოლოს გარდაისახოს იმ პოეტურ თუ ბელეტრისტულ ქმნილებებად, რისთვისაც მოწოდებულა. თუმც მოწოდება სადღაც შეიძლება ჩაიკარგოს, თუკი მიმოწყდომა დაუსრულებელ მიმოწყდომად დარჩება, რისი საფრთხეც ხელშესახებია, და თხრობა სულაც ამ საფრთხეზეა აგებული – გადალახავს თუ ვერ გადალახავს გმირი ერთიერთმანეთზე მიწყობილ დაბრკოლებებს და თვითშემეცნება შეაცნობინებს თუ არა სამყაროს ისე, საითაც უბიძგებს იდუმალი მადლი, რაც არ ანებებს დაცხრომა-დაშოშმინებას, და ან გადაიყოლებს და ან ბოლოსდაბოლოს გამოახატვინებს თავს ისე, თავისი ცხოვრების წიგნს რომ შეაქმნევინებს. დიდი მდუმარებაც გმირისა სწორედ ამას მიგვანიშნებს. ნიკოლოზის ეს უცნაური, ერთი შეხედვით სრულიად აუხსნელი განდგომა ყოფითობისაგან სხვა არაფერია, თუ არა წინა საფეხური რაღაც განსაკუთრებულის შექმნისა. მოკლე მინაწერში დავით ქართველიშვილი „დამწყების“ ჟანრობრივ თავისებურებას იმით განმარტავდა: ეს არის ერთი ადამიანის მიერ სამყაროს მაქსიმალურად შემეცნების მცდელობაო. და ცხადია ასეცაა. მაგრამ მაქსიმალისტურობა რომანისა გმირის სულის გადახსნილობას უფრო უნდა გულისხმობდეს. თუმც... განა ეს ერთიდაიგივე არ უნდა იყოს? ჭეშმარიტი შემეცნებითი გზა მარტოდენ გონებას არასოდეს მინდობია და არც გამოუღია შესაფერისი ნაყოფი, თუ გულიც მონდომებით არ ჩარეულა, ანუ – ამ გზაზე შემდგარ ადამიანს რაიმე დარჩენია დაფარული თავის სულში, თუნდ „წვრილმანებიც“, და არ უცდია ამოეზიდა ისეთი შრეებიც, მანამდე თავს გულმოდგინედ რომ უმალავდა. დაე სულიერად დედიშობილა წარდგეს იმ სამყაროს წინაშე, რომლის შეცნობასაც ეძიებს საკუთარი თავის შეცნობის გზით. მინაწერში ის საშიშროებაც აღნიშნულა, რაც ამგვარ ძიებას შეიძლებოდა დამუქრებოდა: მოსაწყენი, არაფრისმთქმელი ეგზისტენციური ბოდვა – ამ მკაცრ განსაზღვრებასაც არ მოერიდებოდა დავით ქართველიშვილი, რათა გაეთვალსაჩინოებინა მკითხველისათვის, რაოდენ რთული გზა აერჩია შოთა იათაშვილს თხრობისა, თითქოსდა – ან რაღა თითქოსდა! – უფსკრულის თავზე გადადიოდა თოკით, ფეხის ერთი გადაცდენაც საბედისწერო რომ შეიქნებოდა მისთვის. მაგრამ როდესაც იმთავითვე ამ გზას დადგომიხარ: ან ყველაფერი, ან არაფერი! შენს გმირსაც ამ საშიშარ გზაზე გაუძღვები და მასთან ერთად ან დაიღუპები და ან ახალი სიმაღლით დააგვირგვინებ შენს პოეტურ თუ ბელეტრისტულ ძიებებს, არაერთი წარმატებით აღბეჭდილს, დიდ გამოცდილებას „დამწყებში“ რომ უნდა მოეყარა თავი, კიდევ სხვა განზომილებაში რომ გადაიყვანდა ავტორს, რომლის მთავარი გმირიც თან არის თვითონვე და თან არც არის, ყოველ შემთხვევაში არაერთი ავტობიოგრაფიული შტრიხი თუ ეპიზოდი გამიზნულად არის ჩართული ექსპრესიულ თხრობაში. სხვა მხატვრულ ღირსებებთან ერთად: იუმორნარევშიც. საუკეთესო გზა რომ გამოდგებოდა თვითშემეცნების პროცესების მხატვრული გადმოცემისათვის. მრავლისმეტყველია ის ეპიზოდი, ნიკოლოზი აბრეშუმის ჭიასა და მის ყოფაზე დაკვირვებას რომ გადაწყვეტს და გუგლის მეშვეობით შეეცდება ამ საფიქრალში გარკვევას, მაგრამ კვლავ ქიმიას უნდა შეეფეთოს მთელი თავისი სტრუქტურებითა და გაუგებარ ტერმინთა ჩამონათვალებით; ამიტომაც სასწრაფოდ უნდა შეეშვას ამ უიმედო წამოწყებას და... მის საპირისპიროდ უეცრად იაკობ გოგებაშვილის „ბუნების კარი“ წამოაგონდეს, შვილი რომ კითხულობდა ამ წიგნიდან მოთხრობებს მცენარეებზე, ცხოველებზე, ფრინველებსა და მწერებზე. ჯერ კიდევ მაშინ უნდა დაინტერესებულიყო, აეღო, ჩაეხედა და... ვეღარც უნდა მომწყდარიყო, ისე შთამბეჭდავად აღეწერა იაკობ გოგებაშვილს ეს ყველაფერი. და რომ გაახსენდება, იქ აბრეშუმის ჭიაზეც იყო არაჩვეულებრივი მოთხრობაო, „ბუნების კარი“ უნდა გადმოიღოს, საჭირო ტექსტს მიაკვლიოს და... მაშინდელი აღქმა კვლავაც დაუდასტურდეს. და იაკობ გოგებაშვილი იუმორნარევი იშვიათი მხატვრულობით რომ ასახავდა აბრეშუმის ჭიის ცხოვრებას, ნიკოლოზი უნდა აღფრთოვანებულიყო და პირზე მომდგარი ღიმილით განმეორებით წაეკითხა ეს მოთხრობა. ამ ეპიზოდში შეგნებულად თუ ქვეშეცნეულად არის გამჟღავნებული „დამწყების“ სტილისტიკის მთავარი კამერტონიც და თავისებურებაც. და ძალდაუტანებლადაა მიკვლეული „ბუნების კარის“ ამგვარი თხრობის სათავე: იოანე ბატონიშვილის „ხუმარსწავლა“. ეს მხატვრულ ძეგლს მხოლოდ ვაჟა-ფშაველას თვითშემეცნებასა და მხატვრულ ძიებებზე კი არ მოეხდინა განსაკუთრებული ზეგავლენა – რასაც „გველის-მჭამელის“ შემოქმედი თვითონვე გვიცხადებდა – არამედ იაკობ გოგებაშვილის „ბუნების კარზეც“, იუმორის გარეშე მკითხველს მაინცდამაინც რომ ვერ გაიტაცებდა მცენარეთა, ცხოველთა, ფრინველთა თუ მწერთა თავისთავად არაჩვეულებრივი თავგადასავლები, და საერთოდაც სამყაროს შემეცნების პროცესში ძალუმად უნდა შემოჭრილიყო იუმორი, „ხუმარსწავლა“ რა მანერაზეც გაიშლებოდა, იონა ხელაშვილის ღრმააზროვან საუბრებს ზურაბა ღამბარაშვილის ღიმილი და სიცილი რომ ჩაეფინებოდა იმ აუცილებლობად, ამ გრანდიოზულ თხზულებას ცოცხალ საკითხავად რომ აქცევდა – ყველა მკითხველისთვის და არა მეცნიერთა მცირე წრისათვის. დაე ყველა ადამიანს განეცადა სამყაროს შეცნობის მშვენიერებაც და თავიანთ თავშიც ჩაძირულიყვნენ. შოთა იათაშვილი მადლობას რომ გადაუხდიდა ვენსპილსის მწერალთა და მთარგმნელთა საერთაშორისო სახლსა და არტ-ვილა „გარიყულას“ სამუშაო პირობების შექმნისათვის, ერთი გარემოც და მეორეც საკმაოდ რელიეფურად, მოხდენილი ფერებით ამეტყველებული შემოვიდოდა თხრობაში, „გარიყულას“ ის გამორჩეული მნიშვნელობაც რომ მიენიჭებოდა, მთავარი გმირის იქ ყოფნა დაუჯერებელი, ფანტასტიკური ეპიზოდითაც რომ უნდა აღბეჭდილიყო. თუ... გასხივოსნება უფრო მოუხდება? ყოველ შემთხვევაში გმირი ჰაერში უნდა აფრინდეს, და ეს გადაფრენა მხოლოდ ზმანება თუ თვითშთაგონება რომ არ არის, იმითაც უნდა გაცხადდეს, სხვამაც უნდა იხილოს გმირის ეს ფანტასტიკური მოგზაურობა და, ამ უჩვეულობით შეპყრობილმა, თავის მხრივაც მოინდომოს ფრენა, რასაც ერთ-ერთი სიუჟეტური ხაზი უნდა გაჰყვეს და პერსონაჟისათვის კი კინაღამ საბედისწეროდაც დასრულდეს, ნიკოლოზის შემოშველება რომ არა და გამოხსნა გოგონასი ამ სულიერი აღტკინებიდან. მაინც რას ნიშნავს ამ ფანტასტიკური ეპიზოდის გაჩენა სხვა მხრივ რეალისტურ რომანში? ახსნა უნდა ვეძებოთ ზღაპრის იმ სიუჟეტში, რომელიც ვითომ შემთხვევით, არადა ღრმა ჩანაფიქრით იელვებს და გვაგრძნობინებს, მთავარი გმირისათვის ზღაპარი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი ჟანრი რომ არ არის, არამედ მნიშვნელოვანია მისი ლიტერატურული ვერსიებიც, დღეს თუ ხვალ მისთვის სულაც მშობლიურად რომ იქცეს – საამისოდ კი აუცილებელი გახლდათ არამარტო საკუთარ თავზე განცდა ფანტასტიკისა თუ მაგიური რეალიზმისა, არამედ სხვა ადამიანის ჩაზიარებაც ამ გასაგნებულ ხილვა-ზმანებაში, იდუმალად რომ უნდა გამოჰყვეს ეს შეგრძნება თხრობას მუსიკალური აკორდივით, ყველაზე დიდი სიმართლის გასაცხადებლად რომ მიისწრაფის ყველა და ყველაფერი, ნიკოლოზის არსებაში ჩაგუბებული და ამოსამზევებლად მზადმყოფი. „დამწყები“ უცნაური, დროიდან ამოვარდნილი და ამავდროულად ძალზე დროული რომანი რომ არის დავით ქართველიშვილის თვალთახედვით, ფორმის თვალსაზრისით კი საგანმანათლებლო რომანის საუკეთესო ტრადიციების გამგრძელებელი, ეს ფორმა უპირველესად მაინც „ხუმარსწავლას“ უნდა ეკარნახა, იოანე ბატონიშვილი ყოფილიყო მისი შთამაგონებელი, მერე უკვე საგანმანათლებლო რომანის გამოცდილების გათვალისწინებაც რომ არ გაუძნელდებოდა რომანის ავტორს – მისი მორგება ახალი დროისათვის. ზოგად ფორმას გადმოიღებდა „ხუმარსწავლიდან“, ზოგად სტილისტიკასაც მასვე რომ დაუმადლებდა – იაკობ გოგებაშვილისა არ იყოს – ოღონდ „დამწყებში“ მთავარი გმირი თვითონვე შეითავსებდა იოანე ბატონიშვილის ორივე პერსონაჟს – იონა ხელაშვილიც თვითონ იქნებოდა და ზურაბა ღამბარაშვილიც, მათ დიალოგებს თავის სულიერ ჭიდილად გარდასახავდა და თავის თავგადასავალს კიდეც აქცევდა ჩვენი თანადროულობის სახიერ ნიშანსვეტად. და ერთხელ კიდევ დაგვარწმუნებდა, რაოდენ ცხოველმყოფელი ქმნილებაა „ხუმარსწავლა“, როგორც კლასიკური ძეგლი, რაოდან სიცოცხლისუნარიანი, კვლავაც რომ შეუძლია მიგვაქციოს თავის გავლენაში და შთაგვაგონოს არაერთი საგულისხმო ჩანაფიქრი, მთლად „დამწყებივით“ თუ ვერ ავზიდავთ, საკმაოდ წაგვადგეს ჩვენი მხატვრულ-ესთეტიკური ძიებების გზაზე. „ხუმარსწავლა“ – ეს გონიერებითა და სიბრძნით, ღრმა განცდებითა და სიხალისით აღსავსე წიგნი, თავისებურად ტრაგიკულადაც რომ წარმოგვიდგება, რაკიღა დიდი სახელმწიფოებრივი რეფორმების განსახორციელებლად მოწოდებული უფლისწული ამ ქმნილებასღა შეაფარებდა თავს. კრწანისის ბრძოლაში დიდად გამოიჩენდა თავს, როგორც მებრძოლი და მეთაური. და როგორც პოლიტიკური მოღვაწე, შეადგენდა და მამას – გიორგი მეთორმეტეს – წარუდგენდა „სჯულდებას“ – სახელმწიფო წყობილებაში თუ რა რეფორმებს უნდა მობმოდა თავი სასწრაფოდ და გადაუდებლად, რათა დახსნილიყო ქვეყანა განწირულებისაგან, მეფე რომ მოიწონებდა უფლისწულის პროგრამას, მაგრამ... გიორგი მეთორმეტის მოწამვლა დაღუპავდა ამ წამოწყებასაც და საქართველოსაც. და იოანე ბატონიშვილიც გადასახლებაში რომ ამოჰყოფდა თავს, „ხუმარსწავლაღა“ შერჩებოდა სანაცვლოდ მის იმედისა დიდისა... ამითღა მოითქვამდა სულს... და მთავარი და უმთავრესი ისაა, შთამომავლობასაც სულს რომ მოათქმევინებდა, და პოსტმოდერნისტულ თუ სულაც პოსტპოსტმოდერნისტულ ეპოქასაც ძალდაუტანებლად გადმოწვდებოდა, „დამწყებს“ უშუალოდ რომ გაუკვალავდა გზას და უმფარველებდა, შოთა იათაშვილის მაქსიმალისტურ წყურვილს თავის მაქსიმალისტურ წყურვილს რომ შეაშველებდა და XXI საუკუნის მწერლის სულიერ ჭიდილს შესაფერის ბალავარსაც ჩაუყრიდა – ზედ aserigad შთამბეჭდავი ნაგებობის - „დამწყების“ - დასაშენებლად.ავტორი: როსტომ ჩხეიძე

02 ივნისი, 2021 წ.

პალიტრა კლასიკა - სერია, რომელიც მსოფლიო და ქართველ კლასიკოს მწერლებს აერთიანებს

კლასიკოსი ავტორები აქტუალურობას არცერთი თაობის მკითხველში არ კარგავს. მსოფლიო თუ ქართველი კლასიკოსები წერდნენ ისეთ მარადიულ თემებზე, რომელთა მიმართ ინტერესი სულ უფრო იზრდება და მწერლის მიერ ოსტატურად გადმოცემული ნაცნობი პრობლემები ნაწარმოებში სულ უფრო მეტი ადამიანისათვის ხდება ინსპირაცია, მამოძრავებელი ძალა ან დაღლილი დღის შემდეგ ერთგვარი ნავსაყუდელი.მკითხველი სხვადასხვანაირია, განსხვავებული გემოვნებითა და ინტერესებით. მათ უმრავლესობას სწორედაც რომ აერთიანებს კლასიკური ლიტერატურა, თუმცა არის სხვადასხვა მოთხოვნები და სურვილები. მაგალითად, შესაძლოა, ბევრ თქვენგანს უფიქრია, ერთ წიგნად ჰქონოდა მარგარეტ მიჩელის უკვდავი რომანი „ქარწაღებულნი“ და არ შეეგროვებინა თაროზე -0:02 რამდენიმე ტომად, ან მიხეილ ჯავახიშვილისა თუ აკაკი წერეთლის შემოქმედების გაცნობის სურვილი გასჩენია ერთ გამოცემაში. სერია „პალიტრა კლასიკა“, რომელსაც გამომცემლობა „პალიტრა L“ გამოსცემს, სწორედ ამითაა გამორჩეული. განსაკუთრებული და ფერადია წიგნების დიზაინიც. მკითხველთა უმრავლესობა სიამოვნებით ირჩევს საკუთარი ბიბლიოთეკისათვის ამ სერიის წიგნებს. გარდა ამისა, ეს გამოცემები საჩუქრადაც საკმაოდ სოლიდურია.გთავაზობთ რამდენიმე წიგნს სერიიდან: ფიოდორ დოსტოევსკი - იდიოტი ეს სერიის ყველაზე გაყიდვადი წიგნია. დოსტოევსკის შემოქმედების მიმართ ინტერესი არ ცხრება, განსაკუთრებულ ინტერესს კი მკითხველში სწორედ ეს რომანი იწვევს.რომანის მთავარი გმირი, ოცდაექვსი წლის თავადი ლევ მიშკინი შვეიცარიის ერთ-ერთ სანატორიუმში გატარებული რამდენიმე წლის შემდეგ რუსეთში ბრუნდება. გულუბრყვილობისა და ბუნებრივი ხასიათის გამო სანქტ-პეტერბურგის საზოგადოება მას შეიძულებს. მოულოდნელად იგი აღმოჩნდება კოხტად შენახული ქალისა (ნასტასია) და სათნო, კოხტა ახალგაზრდა გოგოს (აგლაია) ბრძოლის ცენტრში; ბრძოლა მისი სიყვარულის მოსაპოვებლად მიმდინარეობს. საუბედუროდ, მიშკინის ზედმეტი გულკეთილობა აჩქარებს უბედურებას; რჩება ისეთი შთაბეჭდილება, რომ მსოფლიოს ფული, ძალაუფლება, და სექსუალური დამორჩილება განაგებს. მარგარეტ მიჩელი - ქარწაღებულნი რომანმა პოპულარობა გამოსვლისთანავე მოიპოვა. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ ამ ნა-წარმოებშია გადმოცემული და აღწერილი რეალისტურად ამერიკის სამოქალაქო ომი. სწორედ რეალიზმია ალბათ ის მთავარი ჟანრული მახასიათებელი, რომელიც კონ-ტრასტს ქმნის მთავარი გმირის სკარლეტის შინაგან ბუნებასთან, ეწინააღმდეგება მას, თუმცა სკარლეტი მაინც იმ დროის ტიპური წარმომადგენელია.ნაწარმოების მეამბოხე და მებრძოლი მთავარი გმირი არანაკლებ საინტერესოა თანამედროვე მკითხველისთვისაც. ცისფერყანწელები წიგნში თავმოყრილია მეოცე საუკუნის ქართული ლიტერატურის გამორჩეულ შემოქმედთა, ცისფერყანწელთა პოეზია, პოეტური პროზა, ესეები. ონორე დე ბალზაკი - შაგრენის ტყავი და სხვა მოთხრობები ფრანგი მწერლის ონორე დე ბალზაკის შემოქმედება ზუსტი დაკვირვებითა და შეულამაზებელი სინამდვილის აღწერით გამოირჩევა.წიგნში შესულია შაგრენის ტყავი და სხვა მოთხრობები: ვენდეტა; წითელი სასტუმრო; პიერ გრასუ; უცხო შედევრი; ფაჩინო კანე; ელვერდუგო; ძმადნაფიცი; მხედართმთავრის ცოლი; პოლკოვნიკი შაბერი. თომას მანი - ჯადოსნური მთა გერმანული ლიტერატურის შედევრად აღიარებული რომანი "ჯადოსნური მთა" 1924 წელს გამოვიდა. თავად ავტორის შეფასებით, ეს წიგნი უაღრესად გერმანულია, თუმცა ევროპული განმანათლებლური, აღმზრდელობითი რომანის მოდერნიზაციადაც შეიძლება ჩაითვალოს და ცოტათი - მის პაროდიადაც.

14 დეკემბერი, 2020 წ.

იკითხე კლასიკა - ლიტერატურული თავგადასავლები, რომლებიც არ ბერდება

არ­სე­ბობს ლი­ტე­რა­ტუ­რა, რო­მე­ლიც არ ბერ­დე­ბა და მკი­თხველ­თა არა­ერ­თი თა­ო­ბი­სათ­ვის ხდე­ბა ძვირ­ფა­სი და საყ­ვა­რე­ლი. ასე­თი წიგ­ნე­ბი იქ­მნე­ბა ისეთ მა­რა­დი­ულ თე­მებ­ზე, რომ­ლე­ბიც მუ­დამ აქ­ტუ­ა­ლუ­რია. მწე­რალ­თა ოს­ტა­ტო­ბა კი უამ­რა­ვი მკი­თხვე­ლის აღ­ფრთო­ვა­ნე­ბას იწ­ვევს. სწო­რედ ასეთ წიგ­ნებს აერ­თი­ა­ნებს გა­მომ­ცემ­ლო­ბა „პა­ლიტ­რა L-ის“ სე­რია „იკი­თხე კლა­სი­კა“, რო­მე­ლიც 2018 წელს და­ი­წყო. სე­რი­ა­ში თავს იყ­რის წიგ­ნე­ბი, რომ­ლებ­მაც გა­უძ­ლო დროს, ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი სტან­დარ­ტე­ბის, სტი­ლი­სა და გე­მოვ­ნე­ბის ცვლი­ლე­ბებს და დარ­ჩა მუ­დამ თა­ნა­მედ­რო­ვედ. სე­რია გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლია ვი­ზუ­ა­ლი­თაც. თი­თო­ე­უ­ლი წიგ­ნის ყდა მი­ნი­მა­ლის­ტუ­რია, წიგ­ნე­ბი კი ძა­ლი­ან მო­სა­ხერ­ხე­ბე­ლია თან სა­ტა­რებ­ლა­დაც. გთა­ვა­ზობთ მცი­რე ინ­ფორ­მა­ცი­ას რამ­დე­ნი­მე წიგნ­ზე აღ­ნიშ­ნუ­ლი სე­რი­ი­დან: ჯეკ ლონ­დო­ნი - წი­ნა­პარ­თა ძა­ხი­ლი ჯეკ ლონ­დო­ნის სა­თავ­გა­და­სავ­ლო რო­მა­ნი „წი­ნა­პარ­თა ძა­ხი­ლი" ავ­ტო­რის ად­რე­უ­ლი ნა­წარ­მო­ე­ბე­ბის რი­ცხვს მი­ე­კუთ­ვნე­ბა. ლონ­დონ­მა წე­ლი­წად­ზე მეტი გა­ა­ტა­რა იუ­კო­ნის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე და შე­აგ­რო­ვა მა­სა­ლე­ბი ამ წიგ­ნი­სათ­ვის. რო­მა­ნი თავ­და­პირ­ვე­ლად 1903 წლის ზა­ფხულ­ში გა­მო­ვი­და სე­რი­ე­ბად ჟურ­ნალ The Saturday Evening Post-ში, ერთი თვის შემ­დეგ კი ის წიგ­ნად გა­და­კეთ­და. წიგ­ნის მთა­ვა­რი პერ­სო­ნა­ჟი ძაღ­ლია - ბეკი, რო­მელ­საც ადა­მი­ა­ნე­ბი, სხვა ძაღ­ლე­ბი და ბუ­ნე­ბაც კი სას­ტი­კად ეპყრო­ბა. ნო­ვე­ლა მოგ­ვი­თხრობს ბე­კის ბრძო­ლას გა­დარ­ჩე­ნი­სათ­ვის. 2020 წელს გა­მო­ვი­და წიგ­ნის ერთ-ერთი ბოლო ეკ­რა­ნი­ზა­ცია, რომ­ლის რე­ჟი­სო­რიც კრის სან­დერ­სი გახ­ლავთ. ფრენ­სის სკოტ ფი­ცჯე­რალ­დი - დიდი გეტსბი ფრენ­სის სკოტ ფი­ცჯე­რალ­დის ეს რო­მა­ნი-ფე­ი­ერ­ვერ­კი Netflix-მა გა­მორ­ჩე­უ­ლად გა­ა­ცო­ცხლა; იმ­დე­ნად გა­მორ­ჩე­უ­ლად, რომ ვი­საც წიგ­ნი არ ჰქონ­და წა­კი­თხუ­ლი, მისი წა­კი­თხვის სურ­ვი­ლი გა­უ­ჩი­ნა. ფილმმა 2 ოს­კა­რი მო­ი­პო­ვა, ლე­ო­ნარ­დო დი­კაბ­რი­ოს უბად­ლო შეს­რუ­ლე­ბამ კი მი­ლი­ო­ნო­ბით ადა­მი­ა­ნი მი­ა­ჯაჭ­ვა ეკ­რანს. და მა­ინც, ვინ არის გეტსბი? - მი­ლი­ო­ნე­რი, რო­მე­ლიც წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში ეძებს და­კარ­გულ საყ­ვა­რელ ქალს და სჯე­რა მისი ერ­თგუ­ლე­ბი­სა. იპო­ვის კი­დეც, მაგ­რამ იგი ამ დროს უკვე სხვი­სი მე­უღ­ლეა... სა­სიყ­ვა­რუ­ლო სამ­კუ­თხე­დის ეს ის­ტო­რია იმ­დე­ნად სა­ინ­ტე­რე­სოდ არის გად­მო­ცე­მუ­ლი, რომ აუ­ცი­ლებ­ლად უნდა წა­ი­კი­თხოთ. ერიკ-ემა­ნუ­ელ შმი­ტი - ოს­ტენ­დე­ლი მე­ოც­ნე­ბე კრე­ბუ­ლის „ოს­ტენ­დე­ლი მე­ოც­ნე­ბე“ მთა­ვა­რი გმი­რე­ბი ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი ადა­მი­ა­ნე­ბი არი­ან, მაგ­რამ მათი ყო­ველ­დღი­უ­რო­ბის მიღ­მა უფრო მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი რამ იმა­ლე­ბა. ხუ­თი­ვე ნო­ვე­ლა­ში მწე­რა­ლი თა­ვის საყ­ვა­რელ ხერ­ხს ყალბ ფი­ნალს მი­მარ­თავს. ეს კი წრი­უ­ლად გან­ლა­გე­ბუ­ლი სარ­კე­ე­ბი­ვით ატყუ­ებს მკი­თხველს, რო­მე­ლიც თავს იტეხს, სა­ნამ თა­ვად მწე­რა­ლი არ მი­იყ­ვანს სი­მარ­თლემ­დე. აი, ასე­თი ლა­ბი­რინ­თის შე­სა­ნიშ­ნა­ვი ნი­მუ­შია ნო­ვე­ლე­ბის კრე­ბუ­ლი „ოს­ტენ­დე­ლი მე­ოც­ნე­ბე“, სა­დაც ერიკ ემა­ნუ­ელ შმი­ტი ბრწყინ­ვა­ლე, დახ­ვე­წილ და მო­უ­ლოდ­ნელ სი­უ­ჟე­ტურ სვლებს გვთა­ვა­ზობს. რეი ბრედ­ბე­რი - ბა­ბუ­აწ­ვე­რას ღვი­ნო "არ მინ­და თქმა, რომ ბრედ­ბე­რი ბავ­შვო­ბის­გან რო­მან­ტი­კულ მითს არ ქმნის; პი­რი­ქით, სწო­რედ ამას აკე­თებს. თა­ვის­თა­ვად, ბავ­შვო­ბა ბევ­რი ჩვენ­გა­ნის­თვის მი­თია. გვეჩ­ვე­ნე­ბა, რომ გვახ­სოვს, რაც თავს გა­დაგ­ვხდე­ნია იმ დროს, მაგ­რამ, სი­ნამ­დვი­ლე­ში, ასე არ არის. მი­ზე­ზი უბ­რა­ლოა: მა­შინ ყვე­ლა შე­რე­კი­ლი ვი­ყა­ვით – ბავ­შვო­ბა­ში იბა­დე­ბა მითი“. - სტი­ვენ კინ­გი. ჯეკ ლონ­დო­ნი - მარ­ტინ იდე­ნი ღა­რი­ბი მე­ზღვა­უ­რი მარ­ტინ იდე­ნი წარ­მა­ტე­ბა­სა და მა­ღალ სო­ცი­ა­ლურ მდგო­მა­რე­ო­ბა­ზე ოც­ნე­ბობს და ცდი­ლობს, ეს ოც­ნე­ბა რე­ა­ლო­ბად აქ­ცი­ოს.მო­ტი­ვა­ცი­აც დიდი აქვს - უყ­ვარს მდი­და­რი და გავ­ლე­ნი­ა­ნი ოჯა­ხის შვი­ლი.გო­გო­ნას გუ­ლი­სა და ხე­ლის მო­სა­პო­ვებ­ლად კი სიმ­დიდ­რე და სა­ზო­გა­დო­ე­ბის პა­ტი­ვის­ცე­მა სჭირ­დე­ბა.დიდი მცდე­ლო­ბის შემ­დეგ,მარ­ტინ იდენ­თან წარ­მა­ტე­ბა მო­დის - ის დი­დე­ბას მო­ი­პო­ვებს, თუმ­ცა...სად გა­დის ზღვა­რი ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლიზ­მის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა­სა და წარ­მა­ტე­ბას შო­რის? რამ­დე­ნის დათ­მო­ბა და გა­ღე­ბა შე­უძ­ლია ადა­მი­ანს მიზ­ნის მი­საღ­წე­ვად?..

11 დეკემბერი, 2020 წ.

#სასწაულიწიგნებშია - რა უნდა ვაჩუქოთ სკოლის მოსწავლეებს საახალწლოდ

სა­დღე­სას­წა­უ­ლოდ სა­ჩუქ­რე­ბი ნე­ბის­მი­ე­რი ასა­კის ადა­მი­ანს ახა­რებს. მით უმე­ტეს, ახალ წელს, როცა ბედ­ნი­ე­რე­ბი­სა და ჯა­დოს­ნუ­რო­ბის გან­ცდის სურ­ვი­ლი ბავ­შვებ­საც და უფ­რო­სებ­საც ერ­თნა­ი­რად გვიჩ­ნდე­ბა. ჯა­დოს­ნო­ბა და სას­წა­უ­ლი კი წიგ­ნებ­შია. დღე­სას­წა­უ­ლი არის იქ, სა­დაც წიგ­ნე­ბია. ამი­ტომ, წიგ­ნი სა­ა­ხალ­წლოდ სა­უ­კე­თე­სო სა­ჩუ­ქა­რი იქ­ნე­ბა. გთა­ვა­ზობთ ახალ გა­მო­ცე­მებს სე­რი­ი­დან „მოს­წავ­ლის არ­ჩე­ვა­ნი“, რო­მე­ლიც მოს­წავ­ლე­ე­ბი­სათ­ვის სა­ინ­ტე­რე­სო ლი­ტე­რა­ტუ­რას ასა­კობ­რი­ვი ჯგუ­ფე­ბის მი­ხედ­ვით აერ­თი­ა­ნებს. თამ­რი ფხა­კა­ძე - ან­ბა­ნი ( I კლა­სი) ეს ცნო­ბი­ლი კლა­სი­კო­სის სა­ბავ­შვო ნა­წარ­მო­ე­ბია. კაშ­ტან­კა წი­თუ­რი ძაღ­ლია და მე­ლა­კუ­დას წა­ა­გავს. თა­ვი­სი პატ­რო­ნი ძა­ლი­ან უყ­ვარს, მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ხში­რად სა­დი­ლის გა­რე­შე ტო­ვებს და საკ­მა­ოდ და­უ­დევ­რა­დაც ექ­ცე­ვა. ლუკა ალექ­სან­დრი­ჩი დურ­გა­ლია და კაშ­ტან­კას ყველ­გან ატა­რებს, სა­დაც­მი­დის. ძაღ­ლი საკ­მა­ოდ გო­ნი­ე­რია, მაგ­რამ ერთ დღეს მა­ინც ეკარ­გე­ბა თა­ვის პატ­რონს და უც­ნო­ბის ბი­ნა­ში ამო­ყოფს თავს... წიგ­ნი გა­ფორ­მე­ბუ­ლია ფე­რა­დი ილუსტრა­ცი­ე­ბით. რა­დი­არდ კიპ­ლინ­გი - მა­უ­გლი (IV-Vკლა­სი) ადა­მი­ა­ნად ყოფ­ნა ვე­ლურ გა­რე­მო­ში გა­მოწ­ვე­ვაა. მა­უ­გლიმ თავი უნდა გა­და­ირ­ჩი­ნოს და დად­გე­ბა დრო, როცა მო­უ­წევს არ­ჩე­ვა­ნის გა­კე­თე­ბა ადა­მი­ა­ნე­ბის სო­ფელ­სა და ჯუნ­გლს შო­რის. რთუ­ლი გა­მოწ­ვე­ვაა, დათ­მო ოჯა­ხი და მე­გობ­რე­ბი, რომ­ლებ­მაც აღ­გ­ზარ­დეს, მაგ­რამმ აუ­გლიმ თა­ვი­სი ად­გი­ლი უნდა იპო­ვოს, აირ­ჩი­ოს სად და­სახ­ლდე­ბა. მთა­ვა­რი კი ისაა, რომ მა­უ­გლიმ იცის, რო­გორც არ უნდა წა­რი­მარ­თოს მისი ცხოვ­რე­ბა - თა­ვის ხალ­ხს და­უბ­რუნ­დე­ბა, თუ არა - ჯუნ­გლი მუ­დამ მის გვერ­დით იქ­ნე­ბა, პირ­ვე­ლი და­ძა­ხე­ბის­თა­ნა­ვე. წიგ­ნი გა­ფორ­მე­ბუ­ლია ფე­რა­დი ილუსტრა­ცი­ე­ბით. ლუის კე­რო­ლი - ელი­სის თავ­გა­და­სა­ვა­ლი სა­ოც­რე­ბა­თა ქვე­ყა­ნა­ში (IV-Vკლა­სი) რო­გორც ჩე­ში­რუ­ლი ფი­სუ­ნია არი­გებს ელისს, თავ­გა­და­სა­ვა­ლი ვერ და­ი­წყე­ბა პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯის გა­რე­შე. ამ­რი­გად, აუ­ცი­ლე­ბე­ლია სურ­ვი­ლი იმი­სა, რომ ზღა­პა­რი სი­ნამ­დვი­ლედ იქ­ცეს. გა­დად­გით პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯი ელი­სის სა­ოც­რე­ბა­თა ქვეყ­ნის­კენ და ყვე­ლა დი­დე­ბუ­ლი, ჯა­დოს­ნუ­რი ზღა­პა­რი გა­ცო­ცხლდე­ბა და გა­ნამ­დვილ­დე­ბა. ია­კობ გო­გე­ბაშ­ვი­ლი - მო­თხრო­ბე­ბი (IV-Vკლა­სი) წიგ­ნი მე-19 სა­უ­კუ­ნის ქარ­თვე­ლი მოღ­ვა­წი­სა და „დედა ენის“ ავ­ტო­რის ია­კობ გო­გე­ბაშ­ვი­ლი ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სო ის­ტო­რი­ულ მო­თხრო­ბას აერ­თი­ა­ნებს. ამ მო­თხრო­ბებ­ში გა­იც­ნობ სა­ხელ­გან­თქმულ ქარ­თველ მე­ფე­ებ­სა და გმი­რებს, რომ­ლებ­მაც ჩვე­ნი ქვეყ­ნის ის­ტო­რია შეც­ვა­ლეს: აა­გეს კულ­ტუ­რუ­ლი ძეგ­ლე­ბი, და­ა­ფუძ­ნეს ქა­ლა­ქე­ბი, შექ­მნეს ქარ­თუ­ლი ენა და დამ­წერ­ლო­ბა, გა­ნა­ვი­თა­რეს ლი­ტე­რა­ტუ­რა, გა­ნავ­რცეს გა­ნათ­ლე­ბა და აა­შე­ნეს სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბე­ბი, მო­ი­გეს გა­დამ­წყვე­ტი მნიშ­ვნე­ლო­ბის ბრძო­ლე­ბი და გა­ა­ერ­თი­ა­ნეს ქვე­ყა­ნა. კე­ნეთ გრე­მი - ქარი ტი­რი­ფებ­ში (II-III კლა­სი) „ქარი ტი­რი­ფებ­ში” – შოტ­ლან­დი­ე­ლი მწერ­ლის კე­ნეთ გრე­მის წიგ­ნია, რო­მე­ლიც 1908 წელს ინ­გლის­ში გა­მო­ი­ცა, არ­ნა­ხუ­ლი აღი­ა­რე­ბა მო­უ­ტა­ნა ავ­ტორს, დღეს კი სა­ბავ­შვო ლი­ტე­რა­ტუ­რის კლა­სი­კა­დაა აღი­ა­რე­ბუ­ლი.სა­უ­კუ­ნე­ზე მეტი დრო დას­ჭირ­და, სა­ნამ ქარ­თულ ენა­ზე გა­და­თარ­გმნიდ­ნენ და ქარ­თვე­ლი მკი­თხვე­ლიც გა­იც­ნობ­და ამ უც­ნა­ურ წიგნს – უც­ნა­ურს, იმის გამო, რომ ძალ­ზე რთუ­ლია ასა­კობ­რი­ვი ცენ­ზი მი­ა­ნი­ჭო და გა­დაჭ­რით თქვა პა­ტა­რე­ბის­თვი­საა და­წე­რი­ლი თუ დი­დე­ბის­თვის. წიგ­ნი გა­ფორ­მე­ბუ­ლია ფე­რა­დი ილუსტრა­ცი­ე­ბით. აკა­კი წე­რე­თე­ლი - კუ­დაბ­ზი­კე­თი და სხვა მო­თხრო­ბე­ბი (IV-Vკლა­სი) წიგნ­ში წარ­მოდ­გე­ნი­ლია აკა­კი წე­რეთ­ლის მცი­რე მო­თხრო­ბე­ბი და ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­უ­ლი ტექ­სტი „ჩემი თავ­გა­და­სა­ვა­ლი“. ამ მო­თხრო­ბებ­ში ავ­ტო­რი სამ­შობ­ლოს ბედ-იღ­ბალ­ზე, სირ­თუ­ლე­ე­ბით აღ­სავ­სე მის ის­ტო­რი­ულ წარ­სულ­სა და ქარ­თულ ადათ-წე­სებ­ზე გვიყ­ვე­ბა. თუმ­ცა აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ აკა­კი მხო­ლოდ აღ­წე­რით როდი შე­მო­ი­ფარ­გლე­ბა, ხში­რად კრი­ტი­კულ შე­ფა­სე­ბებ­საც გვთა­ვა­ზობს. მცი­რე მო­თხრო­ბებ­ში სა­ხა­ლი­სო თავ­გა­და­სავ­ლებს გა­ეც­ნო­ბით, ბავ­შვე­ბის დაკ­ვირ­ვე­ბებ­სა და შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბებს გა­ი­ზი­ა­რებთ. სულ­ხან-საბა ორ­ბე­ლი­ა­ნი - იგავ-არა­კე­ბი (IV-Vკლა­სი) სულ­ხან-საბა ორ­ბე­ლი­ა­ნის იგა­ვე­ბი წარ­მოდ­გე­ნი­ლია მის თხზუ­ლე­ბა­ში „სიბ­რძნე სიც­რუ­ი­სა”. აღ­ნიშ­ნულ ტექ­სტში მე­ფის ორი ვა­ზი­რის, რუ­ქა­სა და სედ­რა­ქის, კა­მა­თი და პა­ექ­რო­ბა იგა­ვე­ბით მიმ­დი­ნა­რე­ობს. არა­კე­ბი, რო­მელ­თაც გა­ეც­ნო­ბით, ბევ­რმ ნიშ­ვნე­ლო­ვან სა­კი­თხზე და­გა­ფიქ­რებთ: რა არის პა­ტი­ოს­ნე­ბა? რას ნიშ­ნავს სი­კე­თე? არ­სე­ბობს თუ არა აბ­სო­ლუ­ტუ­რი ბო­რო­ტე­ბა? პი­რა­დი გა­მორ­ჩე­ნი­სათ­ვის გარ­ჯა ჯო­ბია, თუ უან­გა­როდ სხვის­თვის და­ხარ­ჯვა? ჩვენ მუ­დამ გვიხ­დე­ბა გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის მი­ღე­ბა, რაც კი­თხვე­ბის დას­მის აუ­ცი­ლებ­ლო­ბა­ზე მიგ­ვა­ნიშ­ნებს. მთა­ვა­რი კი ისაა, გა­ვი­აზ­როთ, რა იქ­ნე­ბა გა­კე­თე­ბუ­ლი არ­ჩე­ვა­ნის სა­ფა­სუ­რი. ირენ ად­ლე­რი - ალის­ფე­რი ვარ­დის სა­ი­დუმ­ლო (VI-VII კლა­სი) შერ­ლოკ ჰოლმსი, როცა ჯერ კი­დევ ბავ­შვი იყო და არა ცნო­ბი­ლი გა­მომ­ძი­ე­ბე­ლი, ორ მე­გო­ბარ­თან ერ­თად იძი­ებ­და სა­ი­დუმ­ლო­ე­ბით მო­ცულ საქ­მე­ებს. მა­შინ, როცა ამას არა­ვინ ავა­ლებ­და, ცნო­ბის­მოყ­ვა­რე და ძალ­ზედ გო­ნე­ბა­მახ­ვი­ლი შერ­ლო­კი, ირენ ად­ლერ­თან და არ­სენ ლუ­პენ­თან ერ­თად, ცდი­ლობ­და სი­მარ­თლის გარ­კვე­ვას.მოქ­მე­დე­ბა ლონ­დონ­ში ვი­თარ­დე­ბა, წი­ნა­სა­შო­ბაო დღე­ებ­ში. ალის­ფე­რი ვარ­დი ლონ­დო­ნის ცნო­ბილ და­ნა­შა­უ­ლებ­რივ ბან­დას უკავ­შირ­დე­ბა, რომ­ლის შე­საძ­ლო დაბ­რუ­ნე­ბაც სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში პა­ნი­კა­სა და ის­ტე­რი­ას იწ­ვევს. წიგ­ნი გა­ფორ­მე­ბუ­ლია შავ-თეთ­რი ილუსტრა­ცი­ე­ბით. ირმა მა­ლა­ცი­ძე - ფრიი! (II-III კლა­სი) ბიჭს ფრის ეძა­ხი­ან, რად­გან ბავ­შვო­ბი­დან გაფ­რე­ნა­ზე ოც­ნე­ბობს. მისი ნამ­დვი­ლი სა­ხე­ლი არა­ვის ახ­სოვს, ფრიმ ხომ ფრთე­ბი გა­მო­ი­გო­ნა და თა­ვი­სი სოფ­ლი­დან შორს, ძა­ლი­ან შორს გაფ­რინ­და. იმ ქვე­ყა­ნა­ში, სა­დაც გა­მომ­გო­ნე­ბე­ლი ბიჭი აღ­მოჩ­ნდა პირ­ვე­ლეთს უწო­დე­ბენ. სულ პა­ტა­რა ქვე­ყა­ნაა პირ­ვე­ლე­თი, თუმ­ცა ახი­რე­ბუ­ლი მეფე ჰყავს, რო­მელ­მაც გა­და­წყვი­ტა იმ­პე­რა­ტო­რი იყოს და პირ­ვე­ლი­ონ პირ­ვე­ლი და­ირ­ქვა. ფრის თავ­გა­და­სა­ვა­ლი პირ­ვე­ლეთ­ში ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სოდ იწყე­ბა. იქ შე­ძე­ნი­ლი მე­გობ­რე­ბი კი მისი ოჯა­ხის წევ­რე­ბი ხდე­ბი­ან. სა­სახ­ლის მსა­ხუ­რე­ბი, ფრი­და და კოკ ლო­ზი­ნი, არას­დროს მი­ა­ტო­ვე­ბენ ფრის გა­სა­ჭირ­ში. წიგ­ნი გა­ფორ­მე­ბუ­ლია შავ-თეთ­რი ილუსტრა­ცი­ე­ბით.

11 დეკემბერი, 2020 წ.