ცირკში
ცირკში
ცირკში
02 მაისი, 2019 წ.

მინდოდა ჩემი ნაწერი ვინმეთვის მიმეძღვნა.

თავიდან ვფიქრობდი დამეწერა, რომ ვუძღვნიდი ყველას, ვისაც ოდესმე უკეთესი მომავლისათვის ებრძოლა.

შემდეგ გადავიფიქრე.

ნაწილი პირველი

მართა

ათი წლის წინ, როდესაც ამ ქალაქში  პირველად ჩამოვედი  ძალიან მომინდა ამ ქუჩებში დავკარგულიყავი. ხშირად ვიკარგებოდი კიდეც -  ყოველი აგურით აშენებული, მაღალი  შენობა ერთმანეთს ჰგავს - დაუსრულებელ დერეფანს ქმნის. შუა საუკუნეებს მახსენებს. მიზიდავდნენ გახუნებული, ფერდაკარგული კედლები, რკინის, დაჟანგულ ჯაჭვზე ჩამოკიდებული ლამპიონები, საღებავგადასული კარ-ფანჯრები. არ მინდოდა წარმომედგინა, თუ როგორი იყო აქაურობა წლების წინ. მე ეს ადგილი ასეთი შევიყვარე.

შეიძლება ძველმოდურიც ვარ. ალბათ, ასაკის ბრალია. აგვისტოს ოცადაცამეტი წელი შემისრულდა. ვერ აღვწერ, თუ  როგორ ვგრძნობ თავს - მოხუცად თუ ბავშვად, მაგრამ ერთი ზუსტად   ვიცი - ხის ტოტს ფოთოლი მოწყდა, კლდის პირას ამოსულ ხის ტოტს, დაუნდობელ ქარს გაჰყვა, ლურჯი ზღვის გაღმა, ჰორიზონტს გაცდა და დაჭკნა.

ახლა, აქ გაუჩინარების აღარ მეშინია და სწორედ ეს მაშფოთებს. ერთი ქუჩა განსაკუთრებით მიზიდავს. იქ ყოველთვის სიმშვიდეა. ერთ-ერთი ხავსით დაფარული კედლის გაყოლებაზე ტალახიანი, მოძველებული სარკე იმალება. ყოველი ჩამოსვლისას ვპოულობ. ვცდილობ გავწმინდო. შემდეგ კი ვუყურებ საკუთარ თავს და ეს ის ერთადერთი წუთია, როდესაც უფლება მაქვს აღვიქვა არსებობა. დავაკვირდე ჩემს სახეს, ვკითხო ჩემს თავს - შევიცვალე თუ არა ამ წლის შემდეგ?

ხვალ, როგორც კი დავისვენებ მის საპოვნელად წავალ, თუმცა არ ვიცი ამჯერად რას ვნახავ და მეშინია, საკუთარ თავთან მარტო დარჩენის უმოწყალოდ მეშინია.

მატარებელი საზღვარს უახლოვდება. იმედი მაქვს, შეეშვებიან მგზავრების განუწყვეტელ ჩხრეკას, ხალხის გამძლეობაზე თამაშს. ნეტავ, თვითონ მაინც თუ იციან რას ეძებენ ან იქნებ უბრალოდ უნდათ რაიმე საპოვნელი ჰქონდეთ?

აქ ყოველი წლის დეკემბერს ჩამოვდივართ - ზამთარი არ იგრძნობა, არ ცივა, არ თოვს. სულ უფროდაუფრო ცოტანი, უფროდაუფრო დამძიმებულნი, მაგრამ მე მუდამ ვბრუნდები. ხო, ერთი მეგზური მყავს - ურიელი. შავი, ბებერი ჩემს მსგავსად გაჭაღარავებული კატა.

მშვიდად სძინავს, მგზავრობა არ უყვარს. მატარებლის დაძვრამდე ჩემს კალთაში მოკალათებული ნებივრობს.

რამდენიმე თვის წინ მოვიშინაურე. გამოსვლის დასრულების შემდეგ ერთ-ერთ კარავთან ვიპოვე. არავინ მიჯერებს, მაგრამ შესასვლელში იჯდა და უყურებდა- ძველი კეთილდღეობის ნარჩენებს თვალს მდუმარედ ადევნებდა. წესით, უნდა გამეგდო, მაგრამ ამის მაგივრად გვერდით მივუჯექი. ცვრიანი ბალახიდან მსახიობების ყურება სულ სხვა შეგრძნება ყოფილა. ჩვენ გვესმოდა ერთმანეთის, მე ვფიქრობდი იმას, რაც მას უნდა ეფიქრა და ის გრძნობდა იმას, რაც მე უნდა მეგრძნო. ორივეს გვქონდა ის, რაც მეორეს აკლდა.

იმ საღამოს შემდეგ განუყრელები ვართ.

მატარებელი ჩერდება. სადგური ცარიელია. არც ერთი გამცილებელი, არც ერთი დამხვედრი, მხოლოდ დაცვა - სახე დამალული აქვს, თვალები გამჭვირვალე, იარაღი არ აქვს, მხოლოდ ყუთი, მუდამ ცარიელი, არ იცის ვის რა ჩამოართვას, სიცარიელე რითი შეავსოს.

გასვლამდე უნდა შემამოწმონ :

-საღამო მშვიდობის.

-მოგესალმებით.

-რისთვის ჩამოხვედით?

-ცირკის დასის წევრი ვარ.

-ნებართვა მაჩვენეთ.

…თხელ ფურცელს ვუწოდებ. რამდენიმე წუთი კითხულობს. სულ ხუთიოდე წინადადება წერია. არ ვიცი, რატომ, მაგრამ ვნერვიულობ.

ფურცელს ატრიალებს, ათვალიერებს.

მაინტერესებს რაზე ფიქრობს. ყოველ წელს  ახალი დაცვის წევრი მხვდება და ამ კითხვაზე პასუხს ვერასდროს ვიგებ. ვერ ვბედავ ვკითხო. ნეტავ მომავალ წელს კვლავ დამხვდეს. ახალგაზრდაა, ჩემზე ასე ათი წლით უმცროსი. სადგურის შესასვლელთან ზის. ზევიდან ვუყურებ.

ფურცლის დათვალიერებას ეშვება. ბეჭედს ამოწმებს.

მარცხენა მხარზე ქალაქის გერბი ახატია. შავ ფონზე გამოსახული სამი მთვარე. გარშემო ნამგალი, შუაში-სავსე. ყოველ მთვარეს საკუთარი ამბავი აქვს. აქ რომ პირველად ჩამოვედით, მაშინ მიამბეს. აღარ მახსოვს.

-ყველაფერი წესრიგშია.

…ფურცელს მიბრუნებს.

-კატა თქვენია?

-დიახ.

-რა ქვია?

-ურიელი.

-ლამაზი სახელია.

-უცხო.

-რამდენი დღე რჩებით?

-ხუთი ღამე.

-სასიამოვნო დროის გატარებას გისურვებთ.

-მადლობელი ვარ.

ხელით შესასვლელისაკენ მიმანიშნებს, თითქოს აქ პირველად ვიყო. გასასვლელში დასის სხვა წევრებს ველოდები. სულ ექვსნი დავრჩით. მე ყველაზე პატარა ვარ.

ურიელი იღვიძებს. თამაში უნდა. აქ არ შეიძლება. შავ ლაბადაში ვმალავ. ცოტა უნდა მოითმინოს. მალე სასტუმროში წავალთ. იმედია აივანი იქნება. მოწევა მინდა. ხშირად არ ვეწევი. მხოლოდ ღამით. მიყვარს, როდესაც კვამლი აივნიდან ზევით ადის, შორიდან ურიელი მიყურებს. სიბნელეში დაკარგულ ნაპეწკალს მის მწვანე თვალებში ვხედავ - მწვანე მდელოზე მოკიდებულ ხანძარს,  გახუნებულ, სიცოცხლეწართმეულ  ბალახს.

ეს ყველაფერი უკან დარჩა. მე სიცარიელეში ვარ. მხოლოდ ვუყურებ. ვერ ვუახლოვდები. უკუნი არ მიშვებს. ღამე ბნელია. წარსულს მახსენებს. მდელოდან წამოსული ალი სურათს ედება. მოგონებებს წვავს. მორიგ ნაფაზს ვარტყამ. ნიკოტინი მაბრუებს. ფერფლი ქრება. ყველაფერი იკარგება.

-მართა, რაზე ფიქრობ?

-ბათე. გავერთე.

-განსაკუთრებით გიზიდავს აქაურობა.

ბალთაზარი ჩვენი გამაერთიანებელია. ჩემზე რამდენიმე წლით უფროსი. მეგობრები ბათეს ვეძახით. ის ვერ ხედავს, მაგრამ დაბერდა. გაჭაღარავდა. სადმე სარკეს თუ გადაეყრება გაუკვირდება. წვერი გასაპარსი აქვს, მაგრამ ღიმილი ძველებურად ცოცხალი.

-იმედია, ამინდი ხელს შეგვიწყობს.

-მოღრუბლულია. აქ ყოველთვის წვიმს.

-ისე ლაპრაკობ თითქოს აქედან არც არასდროს წასულხარ.

-არ არის გამორიცხული ასეც იყოს.

...მიახლოვდება. ურიელს ეფერება. კატა ურჩობს. არ უყვარს, როდესაც სხვა ეხება. მიხარია. ის მხოლოდ ჩემია.

-მართა, თუ გინდა დარჩი.

-არ მინდა.

-ჩვენ მოხეტიალეები ვართ - ურიელს თავს ანებებს, თვალებში მიყურებს, მაგრამ არ მისმენს - სახლი არ გვაქვს. შენ აქაურობა გიყვარს. შეგიძლია დარჩე. ეს დაიმსახურე - ჭრელი თვალები აქვს - გულწრფელად მეუბნება, მაგრამ უნდა უარი ვუთხრა. კვლავ შევახსენო, რომ ცირკისთვის ვცხოვრობ. ხანდახან ეჭვი ეპარება. იღლება და სჭირდება ადამიანი, რომელიც დაეხმარება. ეტყვის, რომ ყველაფერი გამოვა, რომ ერთად ყველაფერს შევძლებთ.

...ჩემს პასუხს ელოდება. იცის, რომ შემიძლია დავთანხმდე. აქ დავრჩე. ბოლო დროს შეეჩვია. ყოველ ქალაქში ჩვენგან ერთ-ერთს ეკითხება. ბევრი დათანხმდა, ამიტომ დავრჩით ექვსნი.

მე უარს ვეტყვი. არ ვუღალატებ, მაგრამ იქნებ უნდა რომ დავთანხმდე? შეიძლება ხელის ჩაქნევაც უნდა. იქნებ ხანდახან კარავში ჩუმადაც ქვითინებს? საკუთარ თავს ადანაშაულებს, მაგრამ მე არსად წავალ. იმის მიუხედავად, რომ წლები გადის. არაფერი იცვლება. ისევ აქ დავბრუნდით. მორიგ წრეს გავყევით. აქაურობა საწყისი წერტილია. კიდევ ოთხი სეზონი გასულა. დროის სვლას ვერ ვამჩნევ, მაგრამ ურიელზე ვნერვიულობ. არ ვიცი, რამდენი წლის არის. მეშინია მის გარეშე დარჩენის. სიკვდილი მაშინ არის უფრო საზარელი, როდესაც მოულოდნელად მოდის. ამაში საბოლოოდ დავრწმუნდი.

-არა, ბათე. ჩემი ადგილი ცირკშია. თქვენთან ერთად. შენთან ერთად - შევეცადე გამეღიმა, მაგრამ ვერ დავარწმუნე. ძალიან დავიღალე. სასტუმრო ოთახზე ვფიქრობ, აივანზე, მოწევაზე.

...ამოისუნთქა:

-მიხარია ამის გაგონება.

-შემიძლია წავიდე?

- ძალიან დაღლილი ჩანხარ.

-მაპატიე, დანარჩენების ლოდინი აღარ შემიძლია.

-აბა მარტო არასდროს დაგტოვებო?

-უბრალოდ დაგამშვიდე.

-იპოვი სასტუმროს?

პასუხს არ ვცემ. ზურგს ვაქცევ. გონებაში სცენას ვხატავ. წამით ნამდვილ მსახიობად ვგრძნობ თავს.

თვითონაც იცის, რომ ვიპოვი. ისიც იცის, რომ ამ ქალაქს ძალიან კარგად ვიცნობ და ეს აშინებს.

საღამო ღრუბლიანია. ჰაერი-ლმობიერი, ქუჩები-გადატვირთული. ხალხი ორ მწკრივად მოძრაობს. ნელა, მოთმინებით. ყველა მუქი ფერითაა შემოსილი. ამინდს უხდება. სერიოზული იერი აქვთ. თითქოს რაღაცაზე ფიქრობენ. ეს ილუზიაა, მათი გამოხედვა კი არაფრისმთქმელი.

წინ იყურებიან, მაგრამ გზას არ უყურებენ. ერთმანეთს მიჰყვებიან. გვერდი-გვერდ ჩამწკრივებული სახლებისაკენ.

მეც ბრბოს მივყვები.ალბათ, აღარ ვჩანვარ.

ურიელს თავზე ვეფერები . ვცდილობ დავმალო - არავის ყურადღება მივიპყრო. მას ესმის ჩემი გულისთქმა. მემორჩილება.  ჩუმად იმალება. არ მოძრაობს. საფრთხეს გრძნობს.

აქ მხოლოდ ის გრძნობს.

***

სასტუმრო სადგურიდან რამდენიმე უბნის მოშორებით აღმოჩნდა. მიყვარს საღამოს სეირნობა, მაგრამ დღეს დავიღალე. მშვიდი ადგილია და ეს მაღიზიანებს. არც ერთი ხმა, არც ერთი სინათლე, თითქოს ყველანაირი სუნიც გაქრა. ყველაფერი ერთია. ხანდახან მენატრება ვნებათაღელვა., დაუსრულებელი გრძნობები. ფერადი კედლები, აჟიტირებული ხალხი...

ნეტავ ყველაფერი ძველებურად იყოს.

მთვარე ანათებს.

ალბათ, მსახიობობა სწორედ ამიტომ გადავწყვიტე - ოდესღაც შემეძლო ჩემი უშრეტი წარმოსახვის წყალობით ყოველი დღე სცენარად გადამექცია.

ეს ყველაფერი დაიკარგა. წლებთან ერთად, ამოვარდნილ ჭექაში, შორიდან ჩამოწოლილ ღრუბელში. გაქრა მაშინ, როდესაც მართლა დაემსგავსა წარმოსახვა რეალობას. დღესაც ქროდა ქუჩაში ქარი, მაგრამ გაუფერულებულ მგზავრებში შერეულს თმაზე აღარ მეალერსებოდა. ის ჩემამდე ვერ აღწევდა. მივიწევდი წინ - მშვიდად, თავჩაღუნული. არ ვნერვიულობდი, არც ვფიქრობდი, უბრალოდ სასტუმროსაკენ მივაბიჯებდი.

ერთ დღეს ავიკვიატე აზრი, რომ ჩემი ცხოვრების ყველაზე დიდი ოცნება სიმშვიდე იყო. შემდეგ მივხვდი, რომ ვცდებოდი და, როდესაც ეს სიმშვიდე დაემსგავსა სიცარიელეს, გავაცნობიერე, რომ ქაოტური ადამიანი ვარ და არ არსებობს გამართლებული ფასი, რომელსაც სიმშვიდის სანაცვლოდ გადავიხდი.

ღამის სამი საათია. ყველას სძინავს. ურიელი მოწყენილია. პატარა ვერანდის მოაჯირზე მოკალათდა. ქალაქს დაჰყურებს. ნეტავ, რას ეძებს ან ხედავს თუ არა საერთოდ რაიმეს? ამ თვეების განმავლობაში დავრწმუნდი, -ურიელი ჩემზე ცხოველურად აღიქვამს სამყაროს, ამიტომ არ ვაწუხებ. ფიქრში ხელს არ ვუშლი. კი, ის ფიქრობს. შეიძლება ჩემზე, შეიძლება წარსულზე. ნეტავ მას ახსოვს საკუთარი წარსული? როგორ მინდა ლაპარაკი შეეძლოს, მაგრამ მას ჩემი ენა არ ესმის - არც მე მისი. მისი ფიქრები მესმის ან არ ვიცი - შეიძლება ეს ტყუილიც მე გამოვიგონე.

ბალთაზარმა დამშვიდობებამდე რამდენიმე ფურცელი გადმომცა. გაყვითლებული, ჟანგის ფერი. მხოლოდ ასეთ ფურცლებზე წერს. შთაგონებას აძლევს.

საინტერესოა რას ვდგამთ ამ დღეებში.

ვკითხულობ და მჯერა. ყოველი სიტყვა ნამდვილია, მაგრამ გულიც მწყდება - ვიცი, რომ ეს არ არის ის, რის დაწერაზეც ბათე ოცნებობდა მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ ჭეშმარიტ ხელოვნებაზე ღაღადებდა. ხო, მე და ბალთაზარმა ერთმანეთი ჯერ კიდევ ძალიან დიდი ხნის წინ  გავიცანით.

...რომ მახსენდება მეცინება. მოგონებები დალაქავდნენ. თითქოს შორიდან, ტალახიანი მინის მეორე მხრიდან ვიყურები. სახეებს ვერ ვარჩევ, მაგრამ სილუეტებს ვცნობ. რამდენიმე წამი მჭირდება რომ მოქმედება აღვიდგინო. მიჭირს, მაგრამ რაღაც თავს მახსენებს. ეს გრძნობაა, რომელიც წარსულსა და აწმყოს აკავშირებს. ყოველი განცდა, ყოველი ფიქრი.  ჩემამდე მოდიან. მათ ვერ ვეწევი, მაგრამ მათი გზის გაყოლა ძალიან მინდა.

ხო, ნელ-ნელა მახსენდება :

ახალბედა ვიყავი. თეატრში პირველი გამოსვლის წინ ძალიან ვღელავდი. მინდოდა ყველაფერი უნაკლოდ გამომსვლოდა. ჩუმად რეპლიკებს ვიმეორებდი, გახშირებულად ვსუნთქავდი. გამოუცდელი ვიყავი, მაგრამ ამპარტავანი. გამიმართლა და მოვალეობა დამეკისრა. ყველაზე მეტად საკუთარი დედის ნახვა არ მინდოდა. მის თვალებში ჩემი შეშინებული ანარეკლის დანახვა. მეშინოდა მისი ყოველი ჟესტის, უდროო თვალის დახამხამების, შეფასების, დაკრული ტაშის. ნეტავ რას იტყოდა დედა ახლა ჩვენი ცირკის გამოსვლა რომ ენახა?

სწორედ ამ დღეს  შევხვდი ჯერ კიდევ პატარა ბათეს. მაშინ არც წვერი ჰქონდა მოშვებული და არც ჭაღარა ერია თმაში. მწერლობაზე ოცნებობდა. საკუთარ თავს ხელოვნებას უძღვნიდა. დღესა და ღამეს თეატრის მმართველობისა და ცენზორების ლანძღვა-გინებაში ატარებდა. სწორედ თავისი უკმაყოფილო მზერით მიიპყრო ჩემი ყურადღება ეპილოგის შემდეგ.

მიჭირს გავიხსენო ჩემი სახე, მაგრამ მისი კარგად მახსოვს. ყოველთვის, როდესაც ვუყურებ  ძველ, ჯერ კიდევ დაუმჭკნარ ნაკვთებს ვეძებ. ასე ვახერხებ მისი აჩრდილის შენარჩუნებას. ხავსივით ვეჭიდები.

ერთმანეთს ადვილად გავუგეთ. საერთო მიზანი გვქონდა- გვემსახურა ხელოვნებისათვის. ღრმად გვწამდა, რომ სწორედ ამისათვის ვიყავით შექმნილები. სხვადასხვა გზები ავირჩიეთ, მაგრამ ორივეს ერთი ბოლო გვქონია, თუმცა მაშინ ეს ყველაფერი არ ვიცოდით.

ბათე ჰგავდა ნაკვერჩხალს,  მასთან საუბარი ყოველთვის მსიამოვნებდა. ნელ-ნელა კოცონი ინთებოდა. ახლაც, ძალიან მიყვარს, მაგრამ ხასიათი გაურთულდა - ჩაკეტილი გახდა, კალამს  ხელს არ უშვებს. მუდმივად წერს - უკმაყოფილოა, ფურცლებს ხევს. ვიცი, რომ გული წყდება. ნაგლეჯებს დიდხანს უყურებს, მაგრამ რამდენიმე წამში კვლავ აგრძელებს.

...მისი გულიც იგლიჯება. მე კი მეტირება. ყველას ინახავდა. დიდ ყუთში ალაგებდა. ვერც ერთს ელეოდა. ხშირად ვეხუმრებოდი, რომ მალე ადგილი აღარ ეყოფოდა. ახლა, თავისუფლად ანადგურებს, მაგრამ თვითონაც ნადგურდება. ზუსტად ვიცი, მაგრამ ხანდახან მგონია, რომ ბევრ რამეს თავის დასამშვიდებლად ვიგონებ და ამით საფუძველს ვუყრი აზრს, რომ ჯერ კიდევ რაღაც წასულ რაობასთან გვაკავშირებს.

იქნებ ძველი ყველამ დიდი ხნის წინ გაუშვა და მხოლოდ მე არ ვნებდები. ამას ვერ დავიჯერებ. ჩვენი ცირკიც კავშირია - უკან დასაბრუნებელი გზა. თუ მათ წარსული გაუშვეს, ესე იგი ჩვენს მიზანს უღალატეს. ბევრი წავიდა, მაგრამ ჩვენ ისევ აქ ვართ, ერთი წლის შემდეგ ამ ქალაქში დავბრუნდით. შეიძლება ცოტანი, მაგრამ უტეხნი.

ხანდახან ძალიან მინდა მასთან მივიდე და გავამხნევო, მაგრამ შესაფერის წინადადებებს ვერასდროს ვპოულობ. როდესაც მის ნაწერს ვკითხულობ სიტყვებს ვინიშნავ. პატარა, წიგნაკში ვიწერ. მეშინია, რომ მათი მნიშვნელობა დამავიწყდება. ოდესმე შევძლებ ამ სიტყვებით ყველაფერი ვუთხრა.

ჩვენი გაცნობიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, ბალთაზარმა გამიმხილა საკუთარი ოცნებები. მისი მშურდა. უფროსწორად მისი უდარდელობის.

ხანდახან თავს დამნაშავედ ვგრძნობ. მიფიქრია, რომ ეს ყველაფერი ჩემი ბრალია.  ჩემმა ფიქრებმა კედლები გაარღვიეს. ყველაფერი გაანადგურეს.

რატომ მოდიან ეს ფიქრები? ისინი ბოროტების არსებობაში მარწმუნებენ. შეგრძნება მაქვს, რომ ვიღაც ჩემს მაგივრად ფიქრობს. ის, ვისაც ვერ ვებრძვი. შური მერევა და მასთან ერთად ვიძირები.

ხო, შური შვიდი მომაკვდინებელი ცოდვიდან ერთ-ერთია, მაგრამ თავს ვერ ვერევი. მშურს, ყველა უდარდელი ადამიანის დღემდე ძალიან მშურს.

 

***

კვირა ერთადერთი დღეა, როდესაც ყველას შეუძლია აკეთოს ის, რაც ენატრება. დილის რვა საათზე ქუჩიდან შემომავალი ხმაური მაღვიძებს. არ ვბრაზდები. რამდენიმე წამი ვუყურებ აივნის ღია კარს, ვაყურადებ შემოჭრილ ხმებს, ცოცხალ ქაოტურ ბგერებს, არშემდგარ სიმფონიებს, ურიელის უკმაყოფილო მზერას, რომელიც კარგ გუნებაზე მაყენებს. არ უყვარს, როდესაც აღვიძებენ მე კი წარსულში ვბრუნდები. თითქოს ისევ სახლში გავიღვიძე, შორს მატარებლის ლიანდაგს უკან დარჩენილ სახლში.

სწორედ ეს იყო ის, რაც ყველაზე მეტად მაკლდა.

ქალაქი სხვა დღეებთან შედარებით ცარიელია. ქუჩაში ბაზრობა იშლება. ყველას საკუთარი საქონელი გამოაქვს, გამვლელებს ესალმებიან, არა საბრალო თვალებით, რომლებიც ევედრებიან რაიმე შეიძინონ, არამედ აღტაცებული  მზერით. გულს ითქვამენ. სხვადასხვა ნივთის ამბავს ყვებიან.

კვირას მხოლოდ ის გამოდის გარეთ, ვისაც ნაპერკალი შერჩა. დღეს სახლში არც მე გავჩერდები. მთელი დღე ქალაქში ვიბოდიალებ, ყველა მოყოლილ ამბავს მოვუსმენ, ყოველ მონატრებას შევაგროვებ.

სასტუმროს კარის წინ რამდენიმე დახლია გაშლილი. ასე ჩემზე ოცი წლით უფროსი ქალი, დამტვერილ, დაჟანგულ ვერცხლის ჭიქებს აპრიალებს. შვილს ესაუბრება იმ დღეებზე, როდესაც ამ ჭიქებიდან სასმელს რაიმე ამბის აღსანიშნავად სვამდნენ. გავლისას გავიგონე, თურმე ასეთი წესი ჰქონიათ - მათ მხოლოდ განსაკუთრებული შემთხვევისათვის იყენებდნენ. მეღიმება.შვილი გაკვირვებული ეკითხება - მართლა სურს თუ არა მათი გაყიდვა. პასუხს აღარ დავლოდებივარ. ისედაც ვიცოდი რატომ. მას სწამს, რომ ეს ვერცხლის ჭიქა სიხარულს ახალი პატრონის სახლშიც მიიტანს. ასე გაუზიარებს სხვას იმას, რაც ყველაზე მეტად აკლია.

ქუჩის ბოლოს კუთხეში ჩემს ყურადღებას მოკლე, ალისფერთმიანი გოგო იქცევს.

თექვმეტი-ჩვიდმეტი წლის იქნება. ფართოდ გაშლილ პლედზე ზის. მისი ცოცხალი ფერები საოცრად ერწყმის გრძელ, სხვადასხვა ყვავილით შეკაზმულ კაბას. წინ კარტი, რამდენიმე პატარა, ფერადი,გამჭვირვალე მინის ბურთულა  და სამი ამოტრიალებული თასი უდევს.

-დღე მშვიდობის.

-მოგესალმებით - ღიმილით მეგებება..

-საინტერესო გარეგნობა გაქვთ.

-თქვენც. რით შემიძლია დაგეხმაროთ.

-მკითხაობთ?

-კი, ვმკითხაობ. ოღონდ მომავალს ვერ ვხედავ.

-წარსულს?

-ხო, წარსულს. რატომღაც ახლა ეს უფრო მნიშვნელოვანია. ასე არ არის?

დამატყვევებილი მწვანე თვალები სუფთა გლუვ კანზე უფრო მიმზიდველი სანახავია. მშურს კიდეც მისი. ვცდილობ გავიხსენო ჩემი თავი მის ასაკში. უშედეგოდ. ვერაფერს ვიგონებ და როდესაც ვხვდები, რომ იმ ადამიანს ვხატავ, ვინც არასდროს ვყოფილვარ, ფიქრს ვწყვეტ.

-შეიძლება?

-დაბრძანდით - საჩვენებელი თითით პლედის მარჯვენა კიდესაკენ მიმითითებს.

-რას მეტყვი ჩემი წარსულის შესახებ?

-რა გქვიათ? - კარტს ნაზად ეხება.წრიულად ალაგებს.

-მართა, შენ?

-ელაიზა.

-ლამაზი სახელია.

-უჩვეულო - ეშმაკურად მიღიმის. არის რაღაც საერთო ჩვენს შორის ან იქნებ მასსა და იმ მოხერხებულ, დახვეწილ გოგონას შორის, რომელიც მე ძალიან დიდი ხნის წინ ვიყავი.

-კარტი აირჩიეთ.

-რამდენი წლის ხარ? - რიგით მეოთხე კარტისაკენ თვალებით ვანიშნებ.

-აქ კითხვებს მე ვსვამ.

-უბრალოდ მაინტერესებს იმდენად პატარა ხარ თუ არა,  რომ თქვენობით მესაუბრო.

...ჩემი გამჭრიახობა ვერც კი უახლოვდება მისას, მაგრამ ცდად მაინც ღირს. მოეწონა.

-ჩვიდმეტის თქვენ?

-ოცდაცამეტის.

-რა გახსოვთ თქვენი ოცდაცამეტწლიანი ცხოვრების შესახებ?

...საინტერესო კითხვაა. რა მახსოვს? სინამდვილეში, ბევრი რამ. ხით აშენებული სახლი. მაღალჭერიანი ოთახი. დილით შემოჭრილი ყავის სურნელი. მოვლილი ეზო. ფანჯრის რაფაზე ლარნაკში ამოსული ყვავილები. ფუჭი ოცნებები. პირველი დღეები თეატრში. წარმატების ამბიცია. გამოსვლები, ანშლაგი, მაყურებლის მზერა - ხან გაუგებარი, ხანაც კმაყოფილი- რა ჩამოთვლის იმ ყველა დღეს, რომელიც სცენასა და საგრიმიოროს შორის გავატარე. იქნებ ეს ყველაფერი შემდეგ ბათეს ვუამბო? კარგი იქნება. შეიძლება ერთი გამოსვლა მეც მომიძღვნას.

...ამ ყველაფერს მხოლოდ ვფიქრობ, თუმცა ნიშნის მოგებით ვპასუხობ:

-არაფერი

-არაფერი?

-შენ მითხარი რას ხედავ ჩემს წარსულში.

-ამოატრიალეთ რჩეული კარტი.

...მეცინება. აქამდეც უნდა მივმხვდარიყავი. კარტი ხელნაკეთია. კიდეები მწვანე საღებავით აქვს შეღებილი. ლამაზი ორნამენტებია. შუაში ლურჯი, ყვითელგულიანი ყვავილი ხატია.

ელაიზას გონია, რომ მახეში გამაბა. მან არ იცის. ეს ყვავილი მართლაც მიამბობს ამბავს ჩემი წარსულის შესახებ:

მამის სახე მაშინაც არ მემახსოვრებოდა, ერთ მშვენიერ დღეს ყველაფერი რომ გამხსენებოდა. სამი წლის ვიყავი, როდესაც გარდაიცვალა. დედა, ქალი, რომლის სახელი არც კი მახსოვს, უსასრულოდ მიყვებოდა მის შესახებ. ერთ ღამეს კი ასეთი სიზმარი ვნახე :

სასაფლაოზე მივაბიჯებდი. გზა ლურჯი ყვავილებით იყო მოფენილი. თითქოს ათასი ციცინათელა გზას მიხატავდა. ლურჯადმანათობელნი, სასაფლაოს გამაცისკროვნებელნი. წამით შევყოვნდი, რამდენიმე ყვავილი მოვწყვიტე და ძალიან გულდაწყვეტილი დავრჩი, როდესაც  სითბო ვერ ვიგრძენი. სინათლე ჩემს ხელში წყლად დაიღვარა.

სწორედ ამ ყვავილებს მახსენებს ეს კარტი. ზევით კიდეში გალობს სამი შაშვი.

-შაშვი. - ჩემდაუნებურად ვთქვი.

-აკი, მითხარით არაფერი მახსოვსო.

-ჭკვიანურია. შენი დახატულია?

-დიახ.

-ლამაზი ნამუშევარია. - კარტს ისევ უკან დასადებად ვამზადებ.

-იღიმით! მიხარია.

-ყველა კარტს სხვადასხვა ყვავილი ახატია?

-კი, ასეა.  - სიამაყით მპასუხობს.

-რატომ ყვავილები?

-არ ვიცი.

...იცის უბრალოდ არ უნდა, რომ მითხრას.

-შეინახეთ. ის ახლა თქვენ გეკუთვნით.

-სანაცვლოდ რას მოითხოვ?

-არ დაკარგოთ და არ დაივიწყოთ, რომ შევხვდით.

-დიდი ხანია აქ ცხოვრობ?

-აქ არ ვცხოვრობ. მდინარესთან პატარა ქოხი ვიპოვე. აქ მხოლოდ კვირაობით ჩამოვდივარ.

-და, ჩემნაირი სენტიმენტალური ადამიანების ყურებით ერთობი?

-თქვენ აქ რისთვის ჩამოხვედით? - სიტყვა მომიჭრა.

-ცირკის დასის წევრი ვარ.

-ნამდვილი ცირკის?

-კი.

-მასხარები გყავთ?

-არა.

-ცხოველები?

უარის ნიშნად თავს ვუქნევ.

-აკრობატები?

პასუხს აღარ ვცემ, ისედაც ნათელია.

-ჯადოქრები?

მეცინება. კიდევ უნდა რაღაცის კითხვა, მაგრამ ვეღარაფერს იგონებს.

-ეგ როგორი  ცირკია?

-იცი? მეც ხშირად მიკითხავს ჩემი თავისათვის. რატომ ქვია ცირკი ადგილს, რომელმაც შეიძლება მოგცეს ის ყველაფერი, რაც ძალიან გვაკლია, მაგრამ სახელის დიდი  არჩევანი არ გვქონია.

-საინტერესოდ ჟღერს. ბოლოს ცირკში ათი წლის ვიყავი. ეს დღე კარგად მახსოვს. მთელი ბავშვობა ქალაქიდან ქალაქში ვმოგზაურობდი, ბაღიდან ბაღში, სკოლიდან სკოლაში. მეგობრების შეძენას ვერ ვასწრებდი, ამიტომ ჩემი მშობლები სხვადასხვა ხერხით ცდილობდნენ ჩემს გახალისებას. როდესაც ათი წელი შემისრულდა, ჩვენს ქალაქს უცნაური რამ ეწვია - წყლის ცირკი, მე ასე ვუწოდე. დიდი წყლის რეზერვუარის გარშემო ვისხედით და სხვადასხვა გამახალისებელ, საშიშსა და მაგიურ ნომრებს ვუყურებდით.

-რა ბედნიერი ხარ.

-რატომ?

-თუ გინდა გამოსვლების დროს, კარავთან ადგილს დაგითმობთ. შესვენების დროს ხალხს წარსული გაახსენე.

-რით დავიმსახურე თქვენი  ნდობა?

-არის რაღაც საერთო ამ კარტსა და ჩვენს ცირკს შორის.

-ვერ ვხვდები რისი თქმა გინდათ.

-ყველაფერს მიხვდები. გამომყვები?

-მოგესალმებით.

...ზურგიდან მომავალი ხმა ტალღად მეჯახება. იმდენად გავერთე საუბარში დამვიწყებია, რომ ქუჩაში ვიჯექი. ელაიზა არ იბნევა:

-ივა, გაიცანი ეს მართაა.

-სასიამოვნოა.

ახალგაზრდა ყმაწვილი ეჭვისთვალით მათვალიერებს. უხეში ნაკვთები და ახლადამოსული ჟღალი წვერი აქვს. ელაიზაზე რამდენიმე წლით უფროსი იქნება. სასაცილო შესახედაობა  აქვს - დახეული შავი შორტი და ფართო თეთრი პერანგი. ასაკისთვის შეუფერებლად ბოხი ხმა. მუქი, წაბლისფერი  აჩეჩილი თმა მწვანე თვალებს ელვარებას მატებს. ალბათ, ბევრს უთქვამს მათთვის - ერთნაირი თვალები გაქვთო, მაგრამ მე მათ შორის განსხვავებას ნათლად ვხედავ.

ელაიზას თვალები ხავსის ფერია, მაღალი კედლის გარშემო შემოხვეული ხავსის, ნანგრევების მფარავის, სიცოცხლის მფანტავის. ივასი კი - ზამთრის შემდეგ ხეზე პირველი ამოსული ფოთლის. კვლავ დაბრუნებულის და მარადიული წრისაკენ მიმავლის.

-შენს მეგობართან საუბარი საკმაოდ საინტერესო აღმოჩნდა. შენც ხომ არ მეტყვი რაიმეს ჩემს შესახებ? - ხელში კარტს ეშმაკურად ვათამაშებ.

-არა, მე კარტთან საქმეს არ ვიჭერ - მხრებს იჩეჩს.

-რატომ?

-ეშინია.

-მხოლოდ კარტის?

-და ჩემი - ელაიზა თვალს მიკრავს.

-უფრო სწორედ მარტოობის - გულწრფელი ოხვრით ამატებს.

-აბა, შენ რას შემომთავაზებ?

-დაჯექი. - ქალი, ვაჟს ადგილს უთმობს.

-მე შემოგთავაზებთ თამაშს.

-გისმენ.

კარტს გვერდით სწევს. მოხერხებულად მოძრაობს. თასებს ერთი მეორეს მიყოლებით იღებს. თითო გამჭვირვალე ფერად ბურთს, ზევიდან თითო თასს ადებს. შემდეგ მათ გადაადგილებას იწყებს და ბოლოს სამივეს ჩემს წინ აჩერებს.

-აირჩიეთ.

-შუა.

-შუა თქვენი ყველაზე სანუკვარი ოცნებაა. თქვენ დაინახავთ ფერს და გაგახსენდებათ ის, რაზეც ოდესღაც ოცნებობდით.

-დაიწყე.

თასს ნელ-ნელა სწევს. წინ წითელი ბურთულაა - სისხლისფერი, როგორც ხავერდის ფარდა, რომელიც სცენასა და მაყურებელს აშორებს. დარბაზს ორად ჰყოფს.  განსხვავებულ სამყაროებად. მისი გაქრობის შემდეგ ყველა საზღვარი ირღვევა და მხოლოდ ერთი რჩება - თამაში, ვნებათაღელვა, ამბოხება. რაზე ვოცნებობდი? ძალიან ბევრზე, მაგრამ ჩემი ყოველი ოცნება ამ ხავერდის ფარდას სრიალით მიჰყვებოდა და ყოველი გამოსვლის შემდეგ კვლავ ჩემთან ბრუნდებოდა.

-რაიმე გაგახსენდათ?

-არაფერი - ვცრუობ, მაგრამ არ მიჯერებს.

-მეორე თასში, -აგდებულად აგრძელებს - თქვენი სიზმარია.

...არ ვიცი, რატომ მაგრამ ვღელავ. მკრთალ, ცისფერ ბურთულას ვათვალიერებ. ისეთივეს, როგორშიც ცხოვრობდა ჩემი ძველი მეგობარი - ოქროს, გრძელფარფლიანი თევზი. ის დიდი ხნის წინ გამოვიგონე, რომ მარტოობა დამეხჩო. ის მასში ცურავს. ჩემს თვალწინ დადებულ პატარა ბურთულაშია მიმწყვდეული,მაგრამ ბედნიერია. სივრცე ვერ აკავებს, გრძელ ფარფლებს ამაყად შლის. იკარგება მათში.

კვლავ გამექცა. სინამდვილეში არსად წასულა - უბრალოდ დავივიწყე, მაშინ, როდესაც სიზმრების ნახვა შევწყვიტე. სამაგიეროდ, ახლა ურიელი მყავს. სახლში მელოდება. მოიწყენდა.

მე ვერ შეველევი ურიელს, ისევე როგორც, ივა ვერ შეელევა ელაიზას და ელაიზა წარსულს.

-მესამეში რა მელოდება?

-კვლავ არაფერი გაგხსენებიათ?

-თასი აიღე.

-კეთილი, მესამე ბროლი თქვენს შიშს ინახავს.

-დაინტრიგებული ვარ.

...ბოლო ბროლი თეთრია. მიმზიდველი, მაგრამ ცარიელი. ჩემი ოთახის კედლების ფერი. ნეტავ ახლა რომელ ფერს ატარებენ ჩემი კედლები? ალბათ, მწვანეს. ავადმყოფობის ფერს. თეთრი ჩემი საყვარელი ფერია, ამიტომ არ მაშინებს. ივა შეცდა, მაგრამ ახლაც მოვატყუებ.

-საოცარია.

-კითხვა გაგიმეოროთ?

-არ არის საჭირო. პასუხს მიხვდი. გაოცებული ვარ.

-სასიამოვნოა, კარგი მაყურებლის ყოლა - გახარებული მარჯვენა ხელით, მარცხენა ხელის გულებს აწვალებს.

-ეს მე არ მესწავლება.

...ჩემი წასვლის დროა, მაგრამ წასვლა სულაც არ მინდა. სიამოვნებით დავრჩებოდი, ვისაუბრებდი ჩემზე, იქნებ დავმახსოვრებოდი, მაგრამ შინ უნდა დავბრუნდე, ურიელი მელოდება. შია. სასიამოვნოა, როდესაც ცარიელ კედლებში ვიღაც გელოდება.

-ძალიან გამეხარდა თქვენი გაცნობა.  ელაიზა, იფიქრე ჩემს შემოთავაზებაზე. წლები არ გვაკლდება. ჩვენს დასს ახალი სისხლი სჭირდება.

-აუცილებლად.

ივა ვერ ხვდება რაზე ვლაპარაკობთ, მაგრამ ისიც თანახმაა. შემოთავაზება ლამაზი სიტყვაა. გვახსენებს, რომ არჩევანის უფლება გვაქვს.

-წარმოდგენას ხვალ ვმართავთ. მოხარულები ვიქნებით თუ შემოგვიერთდებით.

ჯიბიდან მცირე ზომის აბრას ვიღებ. ელაიზას ვაწოდებ. მისამართისაკენ და დროისკენ საჩვენებელი თითით მივუთითებ.

-ორივეს გელოდებით.

-შეხვედრამდე.

-დროებით.

უკვე სასტუმროს გზას დავადექი, როდესაც მახსენდება, თუ რისი კითხვა გამომრჩა, მაგრამ, როდესაც უკან ვიხედები, არც ერთი აღარ მხვდება. სადმე უნდა ჩავიწერო, თორემ ხვალამდე აუცილებლად დამავიწყდება.

 

***

დღე პირველი:

გამოსვლამდე ნახევარ საათზე ნაკლები რჩება. ხალხი ნელ-ნელა თავს იყრის. ჩვეულთან შედარებით წელს დიდი სივრცე დაგვითმეს. მართალია, ქალაქის შუაგულიდან ცოტა შორს, მაგრამ ახლა ნამდვილად ყველას გვეყოფა ადგილი. წელს მერის გულის მოსაგებად გადავწყვიტეთ კარვების განლაგება გერბზე გამოსახული მთვარეებისათვის დაგვემსგავსებინა. შუაში უზარმაზარი, ლურჯი, კარავი დგას, კიდეებიდან წამოსული შავი, ვერტიკალური ხაზი ზედაპირისაკენ თხელდება და ბოლოს ექვსკუთრა, თეთრ ვარკვლავთან იკვეთება. ის ჩვენი მუდმივი მეგზურია. ერთადერთი, რისი წამოღებაც შორს დარჩენილ, ნანგრევებად ქცეული თეატრიდან მოვახერხეთ.

ადრე მახსოვს ბევრჯერ უხუმრია ბათეს, რომ ოდესღაც ეს ვარკვლავი მისი სახლის კედელს დაამშვენებდა და მუდამ გაახსენებდა ყოველ იმ დღეს, რომელიც საკუთარი მიზნისაკენ მიმავალმა გაიარა.

ახლა, სულაც აღარ  ახარებს მისი დანახვა. არავის გვეგონა, რომ ეს მშენიერი სიმბოლო, რომელზეც მრავალი, სხვადასხვა, მაგრამ ლამაზი ზღაპარი მოგვესმინა, ჩვენი დაცემის მეტაფორა გახდებოდა, მაგრამ ჯიუტად მუდამ თან დაგვაქვს - ოდესმე გვსურს მანაც იხილოს ის აღმაფრენა, რომლისათვისაც ყველა ვიბრძვით. ძველებურად გაანათოს და კიდევ ერთი ზღაპრის ნაწილი გახდეს.

...აქ მთავარი გამოსვლა იგეგმება. ლიზა და დანიელი გამოვლენ. დანიელი ნიჭიერი მსახიობია, მუდამ მოწესრიგებული, წვერგაპარსული, სამართლიანად ამპარტავანი, მაგრამ თავის საქმეზე უზომოდ  შეყვარებული.  მან ბათეს მხარი ერთ-ერთმა პირველმა  აუბა და ხშირად უხუმრია, რომ ამ ყველაფერს მხოლოდ ძველი მეგობრობის ხათრით აკეთებდა, თუმცა ყველამ ვიცოდით - ცრუობდა. ამას პირველად მაშინ მივხვდი, როდესაც სამზადისის დროს, მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ თავშესაფრად მხოლოდ ერთი დაძონძილი კარავი გვქონდა, დანიელის სახე შევამჩნიე. ის განსხვავდებოდა ყოველი ჩვენი დაღლილი, უიმედო გამომტყველებისაგან. მის თვალებში მომავალი ჩანდა - ნათელი, მიმზიდველი. მხოლოდ მას ესმოდა სიმღერა, რომელსაც აქაურობა გვიძღვნიდა. მოდიოდა შემოდგომის გამანადგურებელი ქარიშხლის მსგავსად, მაგრამ დანიელი ვერ წააქცია. საკუთარი თავის რწმენა ვერ შეურყია.

წლების შემდეგ ის არ შეცვლილა.

ხალხის წინაშე გასასვლელად ემზადება. სახეზე წყალს ისხამს. დავარცხნილ, მოკლედშეჭრილ, წაბლისფერ თმას დაგუბებული წყლის ანარეკლში ათვალიერებს. მგონი ნერვიულობს ან უბრალოდ გადაიღალა.

...აღსანიშნავია, რომ დანიელი ერთადერთია, ვისთანაც ურიელი საკუთარი ნებით თამაშობს. ეს მაბრაზებს, რადგან მშურს. ხანდახან დანიელის სრულყოფილების ძალიან მშურს.

ლიზა უახლოვდება. ტანად მასზე დაბალი, სრულიად განსხვავებული. არ ვიცი როგორი. არც ის ვიცი საიდან მოდის, არავინ იცის. ის დიდი ხნის წინ დაიკარგა - ყოველი იმ ქალის ხასიათსა და ქცევაში, რომელიც ოდესმე განუსახიერებია. ის ხელოვანია, ძლიერი, მაგრამ ამ ყველაფრის სანაცვლოდ მან დაკარგა საკუთარი თავი. დანიელის გვერდით ნანახი ლიზა სიბრალულს იწვევს. ბოლო მოგზაურობისას სევდა მის სხეულშიც შეიპარა. საოცრად გახდა - ლოყები ჩაუცვივდა, სასოწარკვეთა მის ჩაშავებულ თვალებს დაღად ჩამოეკიდა.

არ იმჩნევს. ძალიან კარგად გამოსდის - ქერა თმაში სახეს მალავს. დანიელს უღიმის. შავ,  თეთრსაყელოიან კაბას ისწორებს. არ მოსწონს, მაგრამ არჩევანი არ აქვს. იცის, ამიტომ ცდილობს მოირგოს, თავი კომფორტულად იგრძნოს. ამაოდ.

მათ ერთმანეთის კარგად ესმით. რატომ არ ვიცი. მათ შორის განსხვავება იმდენად ნათელია, დანიელს საკუთარი თავი ჰყავს, ის არ ჰგავს ნაზ, ერთი შეხედვით სათუთ, მაგრამ საშიშ, დაკარგულ ლიზას, რომელიც თამაშობს, ძალიან კარგად თამაშობს.

ალბათ, როდესაც ერთს აქვს ის, რაც მეორეს აკლია, სწორედ ეს ხდება მათი კავშირის მიზეზი - როგორიც ლიზასი და დანიელის ან ჩემი და ურიელის.

გარშემო აღმართულ ორ მუქ ლურჯ კარავში წელს გამოსვლა არ შედგება. საკმარისნი აღარ ვართ. ერთში ტკბილეული გაიყიდება, მეორეში-ხელნაკეთი ნივთების გამოფენაა.

მგონი ნელ-ნელა მართლა ცირკს ვემსგავსებით. საწყენია.

რაც არ უნდა იყოს ლიზა და დანიელი დანაკლისს ხალხს არ აგრძნობინებენ - შეუძლებელია სცენაზე მათი ხილვით გულდაწყვეტილი დარჩე.

კარავს წრეს ვურტყამ. ბალახზე ვჯდები. ჩემს კატასთან ერთად. გამოსვლას  ერთად ვუყურებთ.

-მართა, როგორ ხარ?

...შემეშინდა. ჩემი სახელი დასის წევრების  გარდა არავინ იცის. უფრო სწორედ არავინ იცის, რომ ის ჩემია. გამოსვლების დროს ახალ სახელებს არ ვირგებთ. არ გვინდა რეალობა დავგმოთ. მან მნიშვნელობა ისედაც დიდი ხნის წინ დაკარგა. რაღა საჭიროა ზედმეტი ძალისხმევა?  ყოველი ადამიანის ყოფა ერთმანეთს დაემსგავსა, ამიტომ ვერანაირ მიზეზს ვერ ვხედავ სხვა სახელით წარვსდგეთ.

თუმცა ეს მხოლოდ ჩემი აზრია. სინამდვილეში, ასე ბათემ გადაწვიტა. ჩვენ კი ზედმეტი კითხვები არ დაგვისვამს.

-ელაიზა, შემაშინე.

-გვაპატიე - ივა ჩაერთო - გეძებდით. ერთ-ერთმა მსახიობმა აქეთ გამოგვიშვა. დაგვაგვიანდა. ალბათ, იფიქრე, რომ აღარ მოვიდოდით.

ხელს ვუწოდებ. წამოდგომაში მეხმარება.

-არა, ზუსტად ვიცოდი, რომ მოხვიდოდით.

-რა საყვარელი კატაა - ელაიზა  ურიელისაკენ იხრება. ის გარბის. არ მეშინია. წასასვლელი მაინც არსად აქვს.

-ნუ გეწყინება. მორცხვობა სჩვევია. ესე იგი გადაწყვიტეთ შემოგვიერთდეთ?

-კი, დიდი სიამოვნებით - ელაიზა მენდობა. ივა ჯერ კიდევ ეჭვებშია, მაგრამ მის თვალებში ვხედავდი - ისიც თანახმაა.

-ძალიან კარგი. დღეს , სამწუხაროდ, ვეღარ მოვასწრებთ, მაგრამ ხვალ შეგვიძლია უკვე თქვენი კუთხე მოგიწყოთ.

-წინააღმდეგები არ იქნებიან?

-ცოტახანში ბალთაზარს გაგაცნობთ. ბატონ ბათეს - ხუმრობით ვამატებ - ეს ყველაფერი მისი წარმოსახვის ნაყოფია.

ხალხი კარავში შედის.

-არ გინდათ ერთად ვუყუროთ?

-სიამოვნებით.

-ძალიან მაინტერესებს. სანამ დავიწყებთ. - ივა გარშემი იყურება. რწმუნდება, რომ არავინ გვიყურებს - მინდა პატარა საჩუქარი გადმოგცეთ.

-რისთვის?

-მართლა მეკითხებით? - გაეცინა - თუ ამის მოსმენა გინდათ გეტყვით - იმისთვის, რომ მოგვიპატიჟეთ. თქვენი გვიწილადეთ.

-აღარ გააგრძელო. პირიქით, მადლობა. ძალიან მახარებს თქვენი აქ ყოფნა.

-დიდი არაფერია - პატარა, დაფლეთილ, გახუნებულ ნაჭერში შეხვეულ საგანს მაწვდის. -ოღონდ აქ არ გახსნათ. მაინც საშიშია.

მძიმე საგანი არ უნდა იყოს. ხელით ვზომავ. ვერ ვხვდები რა არის.

-შეიძლება ვიკითხო?

-სარკეა - ჩუმად ჩურჩულებს.

აუღწერელ სიამოვნებას ვგრძნობ. თვალები მიფართოვდება. ნუთუ ის ჩემია? კი, მაგრამ საიდან? ყოველი სარკე დიდი ხნის წინ დაამსხვრიეს. გაყიდვა, წარმოება აკრძალეს. გვარწმუნებდნენ თქვენ ყველანი თანასწორნი ხართო, თავისუფლები, თთქოს ერთმანეთის სიყვარულს გვასწავლიდნენ და ჩვენც ვერ მივხვდით ისე წაგვართვეს საკუთარი თავი - მისი დანახვის უფლება, მისი მოწონების, შეყვარების თავისუფლება. რატომ გადაწყვიტეს, რომ ეს სისულელე იხსნიდა კაცობრიობას. იხსნიდა რისგან? როგორ დავიღალე ამაზე ფიქრით. საკუთარ თავთან მსჯელობით. არა,  ეს ყველაფერი აღარ უნდა მადარდებდეს. ამაზე ადრე ვფიქრობდი.

ახლა ერთადერთი, რაც ძალიან მინდა არის გავხსნა, ჩემი თავი დავინახო, მაგრამ არ შემიძლია.

-მგონი იწყება. - ელაიზა ჩემმა სიჩუმემ შეაშინა.

-მადლობელი ვარ. ამაზე კარგ საჩუქარზე ვერც ვიოცნებობდი.

-დავსხდეთ.

 

კარავში შეკრებილი ხალხის რაოდენობა ყოველ წელს მატულობს. ეს ყველაფერი არ მახარებს. ვხვდები, რომ ხალხი გვენდობა და აზრადაც ვერ მოდის, თუ რისთვის არიან აქ ან რისთვის ვაკეთებთ ამ ყველაფერს.

შუქები ერთმანეთის მიყოლებით ქვრებიან. მთავარი შესასვლელი იხურება. მხოლოდ რამდენიმე ღრიჭო რჩება. ყველას ყურადღება სცენისაკენ არის მიმართული. გახშირებული სუნთქვა მესმის. ალბათ, ცხელა.

ფარდა იწევა. ამაღლებული მოედანი გამოჩნდა. საძინებელი ოთახია - მდიდრული საწოლი, ლურჯი სქელი საბანი და ოქროსფერი ორნამენტებით მორთული ბალიში. მარჯვენა კუთხეში კომოდი დგას, ზევიდან წითელ ქოთანში ამოსული ყვავილი. წესით მის ზევით სარკე უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ვერ ვიშოვეთ. ფონი შავი, ხავერდის ფარდით შევავსეთ. თითქოს უკან ფანჯარა იყოს. შუქს იატაკზე გაბნეული ნამსხვრევები ირეკლავენ. ეს ყველაფერი ბუტაფორიაა.

შავი ლაბადის ჯიბეში სარკეს ვამოწმებ.

პირველი, დანიელი გამოდის. ნელი ნაბიჯით, ხალხს უყურებს, ნაცნობ სახეებს ვერ ამჩნევს. ყოველი გამოსვლისას იმედი აქვს, რომ ვინმეს დაინახავს. არავის გვიმხელს ვის ეძებს. შეიძლება ესეც თამაშია. საკუთარ თავს არწმუნებს, რომ ვიღაც მოუთმენლად ელოდება მის გამოსვლას, მაგრამ, არა, დანიელი მატყუარა არ არის. ის ამპარტავანია, მაგრამ ნამდვილი.

-ლიზა! - იძახის უკმაყოფილოდ. დანიელს ბოხი ხმა აქვს. მჭექარე. მისი ხასიათის მსგავსი. შუბლს ჭმუჭნის, მაგრამ მაყურებლისაკენ არ ტრიალდება. ამას მათთვის არ აკეთებს.

...წამით მიყურებს. თვალს ვუკრავ. არ ვიცი ამჩნევს თუ არა.

-დიახ, ჩემო ბატონო. - ლიზაც გამოდის. კაბა უჭერს, მაგრამ მოხდენილად მოძრაობს.

-ჩემო კარგო, ლარნაკი გამიტყდა, თუ არ შეწუხდები იქნებ ჩემს აქ არ ყოფნაში დაალაგო? - ეს დანიელის საყვარელი საქმეა. კარგადაც გამოსდის. ერთი ემოციიდან მეორისაკენ მოხდენილად მიცურავს. თავს არ ზოგავს.  ბათეს დაწერილი ტექსტი იცის, მაგრამ არ მიჰყვება. თამაშის დროს რაღაცას აკლებს, რაღაცას უმატებს. ამ ყველაფერს წინასწარ არ გეგმავს.

ბათეს საყვედურების მოსმენა არც ამჯერად  აცდება, მაგრამ, როგორ ყოველთვის - ყურს არ დაუგდებს.

-რა თქმა უნდა, ჩემო ბატონო.

-გვიან დავბრუნდები. შეგიძლია არ დამელოდო. ცოტა დაისვენე - ჩანაფიქრი ასეთია. ბატონის ემოციებმა მაყურებელი უნდა დააბნიოს, მისმა დამოკიდებულებამ მოახლის მიმართ. იქნებ, გაახსენდეთ, რომ სხვადასხვა გრძნობა არსებობს.

დარბაზს ვათვარიელებ. ყველას ერთნაირი გამომეტყველება აქვს - მკაცრი, დაკვირვებული, მაგრამ უსულო.

ნეტავ რაზე ფიქრობენ? ამ კითხვას საკუთარ თავს ძალიან ხშირად ვუმეორებ. პასუხიც მარად ერთია - არ ვიცი, ურიელი ბრუნდება. ამაყად მოდის. თითქოს არც წასულა. მისი შემხედვარე ვიღიმი - ჩემს კალთაში კალათდება.

-როგორც მიბრძანებთ - ბატონს თავს მორჩილად უხრის.

-დროებით.

დანიელი შავი ხავერდის ფარდის უკან იმალება. ნაბიჯების ხმა ექოდ მესმის, მაგრამ უეცრად ყველაფერი ჩუმდება. მხოლოდ ლიზა რჩება. იხრება,  ნამსხვრევების აბოჭვას ხელით ცდილობს. ცოცხისაკენ არც იყურება.

-ერთი, ორი, სამი - ხამამაღლა ითვლის. ნამსხვრევები იატაკზეა გაბნეული. არ იცის, თუ რამდენი უნდა იპოვოს.

-თეთრთმეტი, თორმეტი, ცამეტი - ყოველ ასოს წელავს. დაღლილ  გამომეტყველებას იღებს. არ უჭირს - ის მართლა გადატვირთულია, უძილარი.

ელაიზასა და ივას სახეებს შეუმჩნევლად ვუყურებ. ხმას არ იღებენ. დაბნეულები ჩანან, მაგრამ ამავდროულად ვგრძნობ, რომ მოსწონთ. ურიელი კუდს ათამაშებს. ბეწვზე ვეფერები.

...ხელს იჭრის და სასწრაფოდ ფეხზე დგება. სისხლს უყურებს.

-ლიზა! - იძახის უმისამართოდ. ხმა უკანკალებს. -ლიზა! - ახლა, ყვირის. არ იცის ვის უხმობს.

ხალხი დაიბნა. კვლავ ბავშვებს შევხედე. ელაიზა შეკრთა - მიხვდა რაც ხდება. ის ქალია - უფრო ესმის. ივა კვლავ აკვირდება. თავს არ აძლევს უფლებას ნაადრევი დასკვნა გააკეთოს. განვითარებას ელოდება.

-ლიზა, ლარნაკი გამიტყდა. შეგიძლია აალაგო? - საკუთარ თავს უხმობს, მაგრამ ახლა ის ლიზა აღარ არის. ახლა, ქალბატონია. ერთ ადგილას არ დგას. ბორძიკობს. ყოველ წამს შეიძლება დაეცეს, მაგრამ წონასწორობას ინარჩუნებს.

-ნამდვილი ოსტატია - მარჯვნიდან ივას ხმა მესმის.

ლიზას გამოსვლით დღეს ბათე საოცრად კმაყოფილი დარჩება.

კომოდისაკენ მიდის. ორივე ხელით ეყრდნობა.

-რა მშვენიერი ვარ - ამბობს ამაყად, თითქოს თავის თავს უყურებს. წინ არაფერი ჩანს - სრული სიცარიელე. გაშლილ თმას ეთამაშება.

ახლა, მას ერთადერთი სურვილი აქვს - იყოს ბატონი, არა მოახლე. კაბას ისწორებს. საყელოს იხსნის. საწოლისაკენ მიდის. ფარდებს ეფერება. მოსწონს მათთან შეხება. სიმდიდრის სუნი, რომელიც მას ასდის. ახლა საბნის სირბილეში იძირება.

-ნაზი ქსოვილია - სიამოვნებით იძახის. ფეხსაცმელს იხდის. შორს ისვრის, მაგრამ ფეხშიშველს ნამსხვრევი ერჭობა.

ხმამაღლა ყვირის. ეცემა. მაყურებელი წუხდება, თითქოს უთანაგრძნობს. მიზანი მიღწეულია.

იატაკზე წითელი ფხვნილი იყრება - თითქოს სისხლია.

კანკალებს, მაგრამ ჩერდება. თავს ნელა სწევს. მაყურებელს უყურებს. ყველას სუნთქვა ეკვრის დუმილი ჩამოწვა. ყველა მის სიტყვას ელოდება.

ავადმყოფური ღიმილით ხმამაღლა წარმოთქვამს :

-გამარჯობა, მე ვარ ლიზა - მოახლე. არ ვფიქრობ, არ ვგრძნობ, არ მიყვარს, არ მძულს.

 

ფარდა სწრაფად ეშვება. ლიზა მის უკან რჩება. ეს პირველი აქტის დასასრულია. სულ ორია. ხალხი გაოგნებულია, ფეხზე დგას - სრული ანშლანგი! ტაშს უკრავენ. შეძახილებით ამხნევებენ. ივაც ტაშს უკრავს. ელაიზა დუმს. შეიძლება ის ერთადერთია, ვინც ეს სცენა მართლაც შეიცნო.

-საოცარია - გაუჩერებლად იმეორებს ივა. - ასეთი, რამ არასდროს მინახავს.

-ახლაც დააყენებ ეჭვ ქვეშ ჩვენს ცირკს?

-ღმერთო, არა!

-ელაიზა, შენ როგორ მოგეწონა?

-დასრულდა? - სიტყვა მომიჭრა.

-არა, მხოლოდ პირველი ნაწილი.

-ჯობდა, დასრულებულიყო.

-რატომ?

-იმიტომ, რომ ამ ამბავს შეიძლება მრავალი დასასრული ჰქონდეს. კარგიც და ცუდიც. ჩემი აზრით, კარგი იქნებოდა, რომ ამ ამბის დასრულების უფლება მაყურებლისათვის მიგეცათ.

-შეიძლება, მაგრამ ცდად არ ღირს.

-რატომ?

-დრო შეიცვალა. პიესის გაგრძელების მოსაფიქრებლად თავს ზედმეტად აღარავინ შეიწუხებს. ვერ ხედავ? ახლა, ყველას ურჩევნია სხვა უთითებდეს დასასრულისაკენ.

-ვერ შეგედავები.

-შენ როგორ დაასრულებდი?

-ამაზე შემდეგ ვისაუბროთ.

-მალე გაგრძელდება? - მოუთმენლად ცქმუტავს ივა.

-რამდენიმე წუთში. დეკორაციებს ამზადებენ.

-ძალიან მაინტერესეს.

-გრძელდება!

ივას ჰგონია, რომ მე ვიცი რა მოხდება, მაგრამ ცდება მეც მის მსგავსად დაინტერესებული ველი.

მეორე აქტი იწყება. მოედანი ჩანს, მაგრამ ჩაბნელებული. ისინი ვერავის ხედავენ. ვერაფერს ხვდებიან. დანიელი ამაყად შემოდის. ბოლთას სცემს. რაღაცაზე ფიქრობს. ხელში ჭიქა უჭირავს. ყავისფერი, სითხით სავსე - სახეზე კმაყოფილი იერი დაკრავს. ნელ-ნელა ყოველი კუთხე ნათდება.

სინათლე იატაკისკენაც ეშვება და რაღაც მას კვლავ ირეკლავს. ხო, ნამსხვრევები ისევ ყრია. ესე იგი, დიდი დრო არ გასულა. მათ შორის იქ, სადაც ბოლოს ლიზა იჯდა, ახლა გვამია. მხოლოდ ხელი მოჩანს. გაჭრილი, სისხლიანი. იარა ბუნებრივად გამოიყურება. სახე არ ჩანს. შავი ზეწარი აფარია.

-ლიკა! - კვლავ უკმაყოფილოდ იძახის.

ისევ ლიზა შემოდის. ოღონ ახლა ლიკაა. ზუსტად ისეთი, როგორიც იყო, მაგრამ მოხდენილად აღარ მოძრაობს - ახლა თეთრი, შავსაყელოიანი კაბა აცვია.

-დიახ, ჩემო ბატონო.

-ჩემო კარგო, შეგიძლია აქაურობა დაასუფთავო? - თვალებით იატაკისაკენ მიუთითებს.

-როგორც ინებებთ - მორჩილად თავს უხრის.

-დამიძახე, როდესაც დაასრულებ.

დანიელი კვლავ გადის. ცოცხს ყურადღებას არც ლიკა აქცევს. ქვევით იხედება, იხრება, მაგრამ ჩერდება. მაყურებელს უყურებს, მაგრამ არა ავადმყოფური, სასოწარკვეთილი მზერით, ძალიან მშვიდად, გამოთქმით, აუჩქარებლად წარმოთქვამს :

-გამარჯობა, მე ვარ ლიკა, მოახლე, არ ვფიქრობ, არ ვგრძნობ არ მიყვარს, არ მძულს.

 

ყველა აღფრთოვანებულია. დანიელი ბრუნდება. ლიზას ეხუტება. ერთმანეთს წარმატებას ულოცავენ. ბედნიერები არიან. ეს წუთები ყველას ძალიან გვიყვარს - უფლება გვაქვს შევიგრძნოთ სიხარული. სანამ გამოსვლისაგან დაბრმავებულებს ყოფითი ერთფეროვნება ავიწყდებათ - ტაშს უკრავენ, თვალისმომჭრელ ლიზას ყვავილებს  უძღვნიან, მაგრამ არაფერი ესმით.

ვერაფერს ხვდებიან.

გუნება მიფუჭდება.

-ოხ, ბათე. - ტუჩზე ვიკბინე.

-გამაოგნებელია! შენ რას ფიქრობ ელაიზა?

-შიშისმომგვრელია.

-სრულიად გეთანხმები.

სცენისაკენ მიმართული სინათლე ქვრება. შეგვიძლია შევიდეთ. ნელა წამოვდექი, მაგრამ სივრცე გაცრეცილია. თავბრუ დამეხვა. ივამ ხელი შემაშველა.

-მადლობა, ივა.

-თავს როგორ გრძნობ?

-ალბათ, გადავიღალე. არაფერია. მზად ხართ ბათეს წინაშე წარსდგეთ?

...თავს სინქრონულად მიქნევენ. ორივე დაუფიქრებლად მომყვება. კარავის მეორე მხარეს გავდივართ - გასასვლელისაკენ. ხალხი გამოდის. ბევრი შეშინებული ჩანს, ბევრიც ნასიამოვნები, თუმცა კარვიდან გამოსულებს ნელ-ნელა ჩვეული, არაფრისმთქმელი იერი უბრუნდებათ.

გვერდით კარავში ტკბილეული იყიდება. ბავშვები მშობლებს ექაჩებიან. მათ ხალისიანი იერი დაკრავთ.

როგორ მინდა მეც მათი ასაკის ვიყო!

ბავშვები ძალიან მიყვარს. ბათესთან ბევრჯერ მისაუბრია ასაკის შეზღუდვის შესახებ, მაგრამ ჩემი ვერაფრით გავიტანე. ის ამბობს, რომ ბავშვები ჩვენი მომავალია და სწორედ მათ უნდა ვასწავლოთ ის, რაც წაგვართვეს.

მართალია, მაგრამ თან გული მწყდება. მისი აზრით, მიზანს კიდევ დიდხანს ვერ მივაღწევთ.

იქნებ მართლა სჯობს აქ დავრჩე?

მესამე კარავი სავსეა. ყველა დახლისაკენ გზის გაკვლევას ცდილობს. ეს კარავი ერთგვარი სატყუარაა. დანიელმა მოიფიქრა. აი, ახლაც იყურება და იცინის. ის დარწმუნებულია, რომ ყველა ამ კარავში აკრძალული ნივთების პოვნას ელოდება. კანონს არავინ დაარღვევს, მათ შეძენას გონებაშიც კი არავინ გაივლებს. ნაწილს უნდა კვლავ ნახოს, ძველი ცხოვრება გაიხსენონ, მათ კი, ვინც შედარებით ახალგაზრდაა, სწადიათ თვალი შეავლონ იმას, რაც არასდროს უნახავთ.

ყველა შემთხვევაში მათ იმედები გაუცრუვდებათ, როდესაც სხვადასხვა წვრილმანის ამარა დარჩებიან. ყოველი ნივთი ილარიას შექმნილია. ხეტიალის დროს თავს კერვითა და ქსოვით ირთობს. კარგადაც გამოსდის. სამკაულების კეთებაც დაიწყო. ქალებს განსაკუთრებით მოსწონთ.

ილარია დღეს არ გამოჩენილა. შეუძლოდაა. იმედია, ხვალამდე გამომჯობინდება. მეორე დღე მასსა და არლეკინოს ეთმობა.

ეს ორნი ერთმანეთს შეეფერებიან. ილარია ჩვენი დასის წევრი იყო.  აი, არლეკინო აქ ნამდვილი ცირკიდან მოდის.

არლეკინოს  ცირკი ძალიან უყვარს.

დაახლოებით ექვსი თვის წინ, ერთ-ერთი გამოსვლის დროს შემოგვიერთდა. როგორც კი ჩვენი ცირკის არსებობის ამბავი გაიგო, უმალ ყველაფრის მიტოვება გადაწყვიტა. არ ვიცი იმედი გაუცრუვდა თუ არა - ის ჯამბაზია. სახიდან ღიმილს არ იშორებს. საკუთარ საიდუმლოს არავის უმხელს. მე მგონია, რომ ყველა ჩვენგანზე მეტი აქვს გამოვლილი, მაგრამ მისი ცხოვრების შესახებ არავინ იცის, ილარიას გარდა

სწორედ ამ გამოსვლისას გაიცნეს ერთმანეთი და ამ დღის შემდეგ,  საღამოობით, როდესაც ყველანი სასტუმროში ვბრუნდებით არლეკინო გვიანობამდე რჩება - უყურებს დაცარიელებულ კარვებს, ლივლივით მიჰყვება, ექვსკუთხა ვარსკვლავისაკენ შავ, ვერტიკალურ  ხაზებს და ნათელ დღეებს იგონებს. ილარიაც ელოდება - მხარზე თავს ადებს და დაუსრულებლად უსმენს მის მონათხრობს. ეჭვი არასდროს შეაქვს მის სიმართლეში.

ნიღაბს მხოლოდ საღამოობით, მხოლოდ ილარიას პირისპირ  იშორებს.

არლეკინო ბედნიერია, არაფერს ნანობს. მან იპოვა მსმენელი, რომლის გამოც ნიღაბი დაუფიქრებლად დათმო.

მისიც მშურს. ყველასი, ვინც სიყვარული შეინარჩუნა.

არც ჩვენ შეგვაქვს მასში ეჭვი. არავის ბალთაზარის გარდა. უფროსის ნდობა ვერაფრით დაიმსახურა. მისი ბრალი არ არის.  ბათეს არასდროს უყვარდა ჯამბაზები, არც კომედიები, მისთვის თეატრი არის კათარზისი, ეს კათარზისი კი მხოლოდ ტრაგედიიდან მოდის. დღემდე მძიმე გამოსვლებს არ ანდობს. არლეკინო მაინც ცდილობს მაყურებელი გაამხნევოს. მათი სიცილის მიზეზი გახდეს. ეს ყველაფერი აღიზიანებს, მაგრამ ბათემაც იცის, რომ არლეკინოს უზომოდ უყვარს ცირკი, ამიტომ პატივს სცემს, მაგრამ მოთმინების ფიალა ევსება. მალე ანგარიშს აღარ გაუწევს. ხვალინდელ დღეს ველოდები.

ნეტავ, ელაიზასა და ივას როგორ მიიღებს? ვერ შევძელი გამეფრთხილებინა მათი მოსვლის შესახებ.

აი, ისიც. ჩაფიქრებული. როგორც ყოველთვის - ყველასაგან მოშორებით, ხის ჩრდილში ნებივრობს. ცას უყურებს. წვერს აწვალებს.

-აბა, როგორ შეაფასებ საკუთარ ნაღვაწლს - შორიდან ვეძახი.

-უკეთესიც შეიძლებოდა.

-უსამართლო ხარ.

-რატომ? - მპასუხობს, მაგრამ არ მიყურებს. ახალმოსულებს ჯერ ვერ ამჩნევს ან შეიძლება უბრალოდ არ იმჩნევს.

-ვბერდები!

-დიდი ხანია, ასეთი სისულელე არ გითქვამს.

-მართა, რამდენიმე პატარა აქტის დაწერაც მიჭირს. წარმოსახვა აღარ მყოფნის. აზრი ხელის მოძრაობას ვეღარ მიჰყვება. სიტყვები იკარგებიან. ძალიან მინდა ვიგრძნო ის, რასაც ადრე წერისას ვგრძნობდი, მაგრამ აღარ გამომდის.

-ზედმეტად მკაცრი ხარ. დღევანდელი გამოსვლა საოცარი იყო.

-მერე? არ უნდა ყოფილიყო საოცარი. უნდა ყოფილიყო სულისშემძვრელი! მტკივნეული. მოკლედ, ყველაფერი საოცარის გარდა.

-ასეც იყო - საუბარში ელაიზა ერთვება. ბათეს გაკვივებასთან ერთად ბრაზიც ესახება. არ უყვარს, როდესაც საუბარს აწყვეტინებენ. ელაიზა ყურადღებას არ აქცევს, მშვიდად განაგრძობს - ყოველი სიტყვა გაჟღენთილი იყო ტერორით. მაყურებლამდე მოდიოდა და ჩვენს სხეულს შორიდან მომავალი ხანძარივით ედებოდა. არ ვიცი ის მოვიდა ჩემთან. თუ მე მისკენ,  მაგრამ მე ვიწვი მასში. ყოველი  დიდი ხნის წინ დავიწყებული შიში გამახსენა. თქვენც ეს არ გქონდათ ჩაფიქრებული?

-დაახლოებით.

-რისი ჩვენება გინდოდათ?

-არაფრის. სათაური რომ შემერჩია, ამ პიესას ,,არაფერ“-ს დავარქმევდი. სწორედ ასე ქვია დღეს ჩვენს ცხოვრებას. ეს შიში არ არის - სიმართლეა.

კიდევ რაღაცის თქმა უნდა, მაგრამ აცნობიერებს, რომ უცხო ადამიანს ესაუბრება და ჩუმდება. ცოტა ვიეჭვიანე - ამ კითხვაზე ჩემთვის არასდროს უპასუხია. ელაიზა მოეწონა. სახეზე კმაყოფილებაც კი ესახება.

კარგია, ესე იგი  წინააღმდეგი არ იქნება.

-ბათე, ეს ელაიზაა, ეს კი-ივა -მარცხენა ხელს ელაიზას მხარზე ვადებ, მარჯვენას- ივას. -  ქალაქში შევხვდით ერთმანეთს. საინტერესო ახალგაზრდები არიან. ჩემი აზრით, ჩვენი დასის ღირსეული წევრები გახდებიან.

-გამორიცხულია! - წამოდგა

-ბათე, ცოტანი დავრჩით. ახლები გვჭირდებიან - უხეშად ვპასუხობ. ივა სიამაყეს ვერ ერევა. შეწინააღმდეგების გარეშე ნაბიჯს უკან დგამს. მხარზე ხელს ვუჭერ. არ ვიცი რა ვთქვა, რითი დავარწმუნო, მაგრამ ერთი ვიცი - ამ ბავშვების უკან, ქუჩაში დაბრუნება არ მინდა.

-ბავშვებო, შესასვლელთან დამელოდეთ. - ყალბი ღიმილით ვცდილობ მათი დაძაბულობის განმუხტვას. ბათეს რაღაცის თქმა უნდა, მაგრამ ვანიშნებ გაჩუმდეს. ჩემთან საუბარს თავს მაინც ვერ აარიდებს.

-არ არის საჭირო წავალთ.

-არც იფიქროთ! ჩემი ბრალია. საუბრის დრო ვერ გამოვნახე. ძალიან გთხოვთ დამელოდეთ.

ერთხმად მეთანხმებიან. ვაჟის თვალებში ვხედავ - წასვლა უნდა, მაგრამ არ წავა. ელაიზას დარჩენა სურს. მაწყობს, თუ საჭირო გახდება ივასაც დაარწმუნებს.  სწრაფი ნაბიჯით გვშორდებიან. ალბათ, როგორ ღელავენ. მეც ვღელავ - დასაკარგი დრო არ მაქვს. სიტყვებს ვზოვამ. არ მინდა რაიმე ზედმეტი ვთქვა.

-ბათე, ეს ბავშვები ძალიან გვჭირდებიან.

-არაფერი გესმის. ზედმეტად ახალგაზრდები არიან.

-აკი, მითხარი ნორჩი სულებისათვის უნდა ვიბრძოლოთო.

-შენი აზრით, გაგვიგებენ?

-შენც ხომ იცი პასუხი, ბათე?! შენს მიზანს მიაღწიე. ელაიზა შეიძლება დღეს ერთადერთი იყო, ვინც შენი ჩანაფიქრი ამოიცნო.

-და ივა?!

-ივა, გულუბრყვილოა. შეყვარებული ცხოვრებაზე. ვიღაცას არ გაგონებს?

-მე მგულისხმობ?

-კი, შენ! ცხოვრებაზე, ხელოვნებაზე, აბსტრაქციაზე შეყვარებულს. მახსოვს, ხშირად მინახავხარ ივას მსგავასად აჩეჩილი თმით, უძილარი თვალებით.

-იცი რა არის შენი უბედურება მართა?

-ვიცი.

-წარსული ზედმეტად კარგად გახსოვს.

-შენ კი არ გინდა რომ მახსოვდეს. ასე არ არის?

-არ ვიცი.

-შენ არ გახსოვს? - დიდი ხანია მინდა ბათეს ეს ვკითხო. მაინტერესებს თუ ახსოვს ძველი დღეები. თეატრში გატარებული ღამეები. ხანდახან, როდესაც არლეკინოსა და ილარიას ზიზღით მოიხსენიებს, მგონია, რომ ყველაფერი დაავიწყდა. სიყვარულის ტკბობის უნარი დაივიწყა. ოხ, ბათე - როგორი აღფრთოვანებული ვიყავი შენით - შენი ნიჭით, ბავშვური სილაღით, რომელიც სულელურადაც კი მეჩვენებოდა. სწორედ შენი არსებობა მარწმუნებს აწმყოს საშინელებაში. ცვლილება, რომელიც შენმა ნაკვთებმა განიცადეს, მხოლოდ ზედაპირზე არ დარჩენილა. ყველაზე მეტად სწორედ შენ შეიცვალე, მაგრამ ეს მოსალოდნელიც იყო - გატყდი, თავი დაუხარე. ამას უარყოფ, მაგრამ შენც აღარ გჯერა საკუთარი თავის. უბრალოდ ელოდები, თუ როდის გეტყვის ამას სხვა. შენც დაუფიქრებლად დათანხმდები და ყველაფერს მიატოვებ. სწორედ ამიტომ მთავაზობდი აქ დარჩენას, სწორედ ამიტომ არ გინდა ელაიზასა და ივას წამოყვანა. იცი, რომ ისინი ხელის ჩაქნევის უფლებას არ მოგცემენ. მათ თვალებში დანახულ ჟინსა და სიამაყეში შენს თავს ხედავ. კი, შენც გახსოვს და ეს გაუბედურებს. როგორ მინდა ეს ყველაფერი გითხრა, მაგრამ ვერ გეუბნები - ვჩუმდები. შენს პასუხს ველოდები.

-ალბათ, მახსოვს.

-დათანხმდი. ისინი ამას იმსახურებენ.

-ამ ყველაფრის დამსახურება - ხმა დაიბოხა, ასე იქცევა ყოველთვის, როდესაც საკუთარ თავს მსახიობად ხედავს. თავში წინადადებები ულაგდება. შეიძლება ეს დიალოგიც შემდეგი გამოსვლებისას გამოიყენოს - საბედნიერო სულაც არ არის.

-რატომ? შენ უბედური ხარ?

-შენ ბედნიერი ხარ?

-მომისმინე! ეს კითხვა პირველად რომ გაგიცანი მაშინაც დამისვი. გამოგიტყდები არ მახსოვს რა გიპასუხე, მაგრამ მაშინ საერთოდაც არ ვიცოდი რა იყო ბედნიერება. არც ახლა ვიცი, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ ბედნიერება სულაც არ არის ის, რაშიც დღეს ვცხოვრობთ, ამიტომ მინდა ამ ყველაფრის შეცვლა.

-ეს ყველაფერი ჩემს დასარწმუნებლად გამოიგონე? - ეს აგდებული ტონი არ არის უცხო ჩემთვის. მისი თავდაცვის მექანიზმია, რომლითაც ჩემი წყობიდან გამოყვანას ცდილობს. დღეს არ გამოუვა.

-მე გამოვიგონე? შენ გამოიგონე ეს ყველაფერი. ეს ცირკიც, რომელიც რაღაცის შესაქმნელად შექმენი, იმდენად გამიჯნე რეალობისაგან, რომ მხოლოდ შენი სურვილების გაპიროვნება გახდა.

-საკმარისია!

-ნისლი ჩამოწვა ბათე! ჯერ მხოლოდ კარვებში ბუდობდა, მაგრამ ნელ-ნელა შენ გონებაშიც შემოაღწია და ყველაფერი დაგავიწყდა.

-უსამართლო ხარ!

-არლეკინოს დასცინი, მაგრამ სინამდვილეში გშურს მისი. ფიქრობ ყოველ მის საქციელზე და შენს თავს უამრავ კითხვას უსვამ - დაუფიქრებლად ჩემი ლაპარაკი ყვირილში გადადის - რატომ გამოუვიდა მას ის, რაც შენ არ გამოგდის?! როგორ მოახერხა კომიკოსმა, რომ ის კათარზისი იპოვა, რომელიც შენ ვერ დანერგე. აღიარე, რომ ასეა. სულაც არ არის საჭირო ეს მე მითხრა. უბრალოდ შენს თავთან აღიარე.

თვალებში ვუყურებ. ჩუმად ზის. ჩემს თვალებს სიმძიმე აწვება. არ ვიცი მინდა თუ არა ახლა ტირილი. ძალიან მინდა ავტირდე ეს სიმძიმე გამოვდევნო, მაგრამ არ მინდა მას ჩემი სისუსტე ვაჩვენო. მისთვის ხომ ტირილი სისუსტეა - ქალური, ნაზი სისუსტე.

რამდენიმე წუთია უკვე ჩუმად ვართ. საღამოვდება ქარი უბერავს, თმას მიწეწავს, ფოთლების შრიალი ყურს მტაცებს. არ მიყვარს სიჩუმე. რას ელოდება? იქნებ სიტყვებს ვერ პოულობს, მაგრამ მას ყველა სიტყვის მნიშვნელობა ახსოვს.

-იცი რა მწარეა ამ ყველაფრის მოსმენა?  ყველა დარტყმაზე, ბასრ იარაღზე მწარე. ყველა ჩვენს გამოვლილ დღეზე მწარე.

-სიმართლეა მწარე, ბალთაზარ.

-არ გინდა! ეს გაცვეთილი, არაფრისმქმელი აფორიზმი არ შეგეფერება.

-ვტყუი?

-არ გაბედო  იმის გამეორება, რომ ყველაფერი დამავიწყდა! - მიყვირის - პირველად, რომ გნახე მოკლე შავი ქვედაბოლო გეცვა. მაშინ თმა წელამდე გწვედბოდა. ერთ-ერთი როლისთვის თმის შეჭრა მოგთხოვეს. შენც არ დააყოვნე. ეს ხომ შენი სიამაყეა- მსახიობობა, სცენა, აპლოდისმენტები, დიდება, რომელსაც ეპილოგისას გრძნობ. შენი გამოხედვა პიესის დაწყებამდე და მისი დასრულების შემდეგ, რეპეტიციების გამო გათენებული ღამეების შემდეგ ჩაშავებული თვალები. შენი ყვითელი ქოლგა. წვიმის სიყვარული. ჩვენი ოინები - ქალაქში დაკარგვა, მთვარის სხივების ამბორი,  შენს სხეულზე დაცემული განთიადის პირველი სხივი.-დაუსრულებელი საუბარი. როგორ გიყვარდა ბავშვები - ხმას ვეღარ იმორჩილებს. გრძნობები ერევა, კიდევ ბევრი აქვს სათქმელი, მაგრამ თავის ხელში აყვანას ცდილობს.

ბოლოს განაწყენებული ამატებს :

- არასდროს მითხრა რომ არაფერი მახსოვს.

ამ პასუხს არ ველოდი.

-არ  მინდოდა ჩვენი საუბარი ასე დასრულებულიყო.

-მე არ მინდოდა, რომ ჩვენი ამბავი ასე დასრულებულიყო.

-დამნაშავე მე ვარ.

-ნუ ცდილობ ამ თავგანწირვით თავი უკეთესად მაგრძნობინო.

-ეს გადაწყვეტილება...

-შეგიძლია უთხრა, რომ ხვალ ადრე მოვიდნენ. -წინადადების დასრულების საშუალებას არ მაძლევს. მერამდენედ ვცდილობ ამის თქმას, მაგრამ არასდროს მასრულებინებს. ეს ის მოგონებაა, რომლსაც ბათე სიამოვნებით დაივიწყებდა. აღარ ვეპასუხები. დღეისათვის საკმარისი განიცადა.

- ილარიას გავაფრთხილებ და ხვალ ყველაფერს გააცნობს.

-გაუხარდებათ.

-გელოდებიან.

-ხვალამდე.

-ეს ყველაფერი მხოლოდ მათთვის გააკეთე?

-რას გულისხმობ?

-ჩვენს საუბარს.

-ვინ იცის.

-ორივემ ვიცით, რომ ამ ყველაფრის თქმა დიდი ხანია გინდა.

-დროებით, ბათე!

ზურგს ვაქცევ. ელაიზა და ივა მელოდებიან. რა სასაცილოა ივა. კარვის უკან იმალება და საკუთარ თავს ებუზღუნება. ჩემი დანახვისას ორივე შეშდება. ვუღიმი, თანხმობის ნიშნად თვალს ვუკრავ. ელაიზა მიღიმის, ივსაც უნდა გამიღიმოს, მაგრამ სიამაყე უფლებას არ აძლევს.

მათკენ მივიწევ, მაგრამ საღამოზე ვფიქრობ. რას ვეტყვი სარკეს?

-გამარჯობა, მე ვიყავი მართა - არა, უფრო დამაჯერებლად - მე ვარ მართა! ქალი, ვფიქრობ, ვგრძნობ, მიყვარს, მძულს!

კვამლში დაკარგული მელანქოლია...

 

სასტუმრო ჩემი სახლია. დროებითი, მაგრამ მაინც სახლი ჰქვია. დავიღალე, მაგრამ კმაყოფილი ვარ. დღევანდელი გამოსვლა წარმატებული აღმოჩნდა. ურიელს ვაჭმევ. ბეწვი სულ უფროდაუფრო ცვივა. ჭაღარა შეერია.  ყურადღებას არ მაქცევს. ნაწყენია. იქნებ მართლა ეწყინა ელაიზასა და ივას მოსვლა? როგორ მინდა მისი გაგება შემეძლოს.

...ბათე, რისი თქმა გინდოდა? ამას ვერ ვკითხავ. საუბარი არ უყვარს. ძველ, უდარდელ დროშიც კი გულის ნადებს საგულდაგულოდ მალავდა. არა იმიტომ, რომ არავის ენდობოდა. უბრალოდ, საკუთარ თავს ტკივილის პირისპირ დაჩოქების უფლებას არ აძლევდა. იღიმოდა და ახლაც ასეა - როდესაც ყველანი გაუთავებლად ვლაპრაკობთ სიცარიელეზე - ბათე იღიმის. სიტყვას გვიჭრის. საკითხს ცვლის. თითქოს ჩვენს გახალისებას ცდილობს. კი, შეიძლება ასეც არის, მაგრამ მე ვიცი - მას უნდა რამდენიმე წამით მაინც აღარ იფიქროს, ამიტომ გვერიდება. ეს ბოროტება სულაც არ არის. არ ვიცი რამდენს უნდა გაუძლოს ადამიანმა. არც ის ვიცი ბოლომდე სიკეთე რა არის, თუმცა ეს არავინ იცის.

მთელი დღეა ლიზაზე და დანიელზე ვფიქრობ. მათ ტკივილზე და იმ სიმართლეზე, რომელიც ცირკის იარლიყის უკან დავმალეთ. მეშინია სარკის ამოღების. საკუთარი თავის ნახვის. არც არაფერი რომ არ იყოს დარჩენილი?

...ადრე ყველაფერი სხვანაირად იყო. პირველად, როდესაც სარკეების დამსხვრევის შესახებ შევიტყვე, გამიხარდა კიდეც. სიმართლეში საკუთარ ანარეკლს ვერასდროს ვუტყდებოდი. ოდესღაც ვთვლიდი, რომ არ ვუსმენდი, გავურბოდი, თვალებში ვერ ვუყურებდი, ვერ ვეუბნებოდი რა მინდოდა და სწორედ, ამიტომ ვკარგავდი ჩემი ცხოვრების მრავალ წელს  უაზროდ. სიცოცხლე მარტივი არასდროს მეგონა. სხვის გადაწყვეტილებებსაც არასდროს მივყვებოდი, მაგრამ საკუთარ თავს ყოველთვის დამნაშავედ ვთვლიდი. ეს იყო ჩემი ანარეკლი, რომელიც მუდმივად მახსენებდა, რომ შემეძლო ყველაფერი ასე არ ყოფილიყო, მაგრამ არაფერს ვაკეთებდი. ის, ამიტომ შევიძულე და აურაცხელი სიამოვნება მივიღე, როდესაც წარმოვიდგინე, როგორ დაიმსხვრა ყველა იმ სარკესთან ერთად, რომელიც სიმართლეს ამბობდა.

ნუთუ, დრო მოვიდა ისევ შევხვდე? აივანზე გავდივარ. ტარს ვეძებ. თვალებს ვხუჭავ. ხელით სარკეს ჩემს სახეს ვუსწორებ. არ ვიცი რამდენი წამი გადის. თავიდან ვერ ვბედავ, მაგრამ ვახელ. ვხედავ კვლავ მას - დაბერებულა, ურიელის მსგავსად ჭაღარა შავ, ხუჭუჭა თმაში მასაც შერევია. ტუჩის ქვემოთ ხალი გაჩენია, თვალებიც ჩაშავებია, მაგრამ მაინც ძალიან ლამაზია.

ურიელი, როდესაც  მოვიშინაურე, მაშინ წარმოდგენაც მიჭირდა, რომ შეიძლებოდა ოდესღაც ცხოველი მყოლოდა.  მარტოობას ვიყავი შეჩვეული. როგორ ვცდებოდი.

საკუთარ ნაკვთებს თვალს ვწყვეტ.  ფანჯრის მეორე მხარეს დარჩენილ ურიელს ვეძებ. საწოლის ქვეშ შემძვრალა. არ უნდა შემაწუხოს. ყურადღება გამიფანტოს.

ვეწევი, მოწევაც შემყვარებია. მახსოვს, სიგარეტს სამზარეულოს კარადაში ვმალავდი. შემეძლო ყოველი ჩემს მიერ მოწეული ღერის ამბავი მომეყოლა. ხანდახან სიხარულისაგან აღტაცებული, აფორიაქებული ვეწეოდი. ამ დროს კვამლი ნაზად ეშვებოდა ჩემს ფილტვებში - ყველაზე ფაფუკი ნაჭრის მსგავსად. იავნანად მევლინებოდა. ვგრძნობდი, როგორ მიიწევდა ქვევით. ცეკვით ეშვებოდა და უკანაც მშვიდი ბრუნდებოდა. აი, როდესაც სევდით დამძიმებული ვეწეოდი, კვამლის ხმაური მესმოდა. შეჯახების. ღრმად ვისუნთქავდი. ვცდილობდი დამემარხა. ფილტვებს ნისლად დასწოლოდა, მაგრამ უკან ვუშვებდი. ამოსუნთქვისას კი ოდნავ გასარჩევად ვხედავდი. ის სადღაც ჩემს სხეულში რჩებოდა. რომელიღაც დაცარიელებულ ნაკუჭში სახლდებოდა.

ალბათ, მოწევას, ამიტომ მოვუხშირე. მინდა ჩემს სხეულს გავახსენო ყოველი ის დღე, როდესაც ამ ყველაფერს ჩემთვის მნიშვნელობა ჰქონდა. აივანზე, სიბნელეში, კვამლი ფილტვებში ეშვება, მაგრამ აღარ მეხება. ვუყურებ, საკუთარი ხელის, ტუჩების მოძრაობას, ჩამავალ და ამომავალ კვამლს, მაგრამ მასთან კავშირს ვერ ვგძნობ.

თვალი გამიშტერდა. ასეთი საკუთარი თავი არასდროს მინახავს. დრო მიდიოდა, უკან ბრუნდებოდა. მეც მივყვებოდი წრიულად და შორიდან ვაკვირდებოდი ყოველ დღეს, როდესაც სარკეში ბედნიერი ვიყურებოდი. ერთი კარგი ჩვევა მქონდა - ჩემი თავისთვის განადგურებულს არასდროს შემიხედავს. არც მე  ვაძლევდი თავს უფლებას დავმსხვრეულიყავი.

აი მე - სკოლა დამთავრებული. მე- პირველად შეყვარებული, პირველად თეატრში მიმავალი, აღტაცებული დაბრუნებული. ჩემი სახლი, მშობლები - შორს წამიყვანს იმ ყველაფრის ჩამოთვლა, რაც მე დავინახე. უბალოდ - ეს მე ვიყავი, ბედნიერი. რა შეიცვალა? არ ვიცი, მაგრამ ნათლად ვხედავ როგორი უდარდელი ვიყავი.

სარკე მახსენებს ვინ მინდოდა ვყოფილიყავი - მხოლოდ მე და არავის სხვას. მეორე ღერს ვუკიდებ. ვევედრები, ქვევით ხმაურით დაეშვას, მაგრამ არა. არც ერთი ხმა, არც ერთი გრძნობა.

ადრე მწამდა, რომ რამდენი სეზონიც არ უნდა გასულიყო. ზამთრის შემდეგ, გაშიშვლებულ ტოტზე, თავიდან აყვავდებოდა კვირტი. ეს ამოუცნობი გრძნობა კი მაშინ დამეუფლა, როდესაც მივხვდი, რომ ბუნების წრე-ბრუნვა მარადიული იყო, მე კი- მოკვდავი ვიყავი.

უმიზეზოდ ვიღიმი. კვამლი უკან ბრუნდება. არც დამძიმებული, არც მსუბუქი. უბრალოდ აივნის მოაჯირს ცდება და სიცარიელეში იკარგება.

 

ხო, მოწევის შემდეგ მახსენდება. ადრე, დრამატურგობა მინდოდა.. ჩემი პიესის პირველი რეპლიკაც მქონდა მოფიქრებული:

-იყო და არა იყო რა... ხო, მგონი ასე - იყო და არა იყო რა, ადამიანებს შორის ცხოვრობდა ერთი გრძნობა, რომელსაც ერქვა მელანქოლია.

 

მინდოდა ჩემი ნაწერი ვინმეთვის მიმეძღვნა.

თავიდან ვფიქრობდი დამეწერა, რომ ვუძღვნიდი ყველას, ვისაც ოდესმე უკეთესი მომავლისათვის ებრძოლა.

შემდეგ გადავიფიქრე.

ნაწილი პირველი

მართა

ათი წლის წინ, როდესაც ამ ქალაქში  პირველად ჩამოვედი  ძალიან მომინდა ამ ქუჩებში დავკარგულიყავი. ხშირად ვიკარგებოდი კიდეც -  ყოველი აგურით აშენებული, მაღალი  შენობა ერთმანეთს ჰგავს - დაუსრულებელ დერეფანს ქმნის. შუა საუკუნეებს მახსენებს. მიზიდავდნენ გახუნებული, ფერდაკარგული კედლები, რკინის, დაჟანგულ ჯაჭვზე ჩამოკიდებული ლამპიონები, საღებავგადასული კარ-ფანჯრები. არ მინდოდა წარმომედგინა, თუ როგორი იყო აქაურობა წლების წინ. მე ეს ადგილი ასეთი შევიყვარე.

შეიძლება ძველმოდურიც ვარ. ალბათ, ასაკის ბრალია. აგვისტოს ოცადაცამეტი წელი შემისრულდა. ვერ აღვწერ, თუ  როგორ ვგრძნობ თავს - მოხუცად თუ ბავშვად, მაგრამ ერთი ზუსტად   ვიცი - ხის ტოტს ფოთოლი მოწყდა, კლდის პირას ამოსულ ხის ტოტს, დაუნდობელ ქარს გაჰყვა, ლურჯი ზღვის გაღმა, ჰორიზონტს გაცდა და დაჭკნა.

ახლა, აქ გაუჩინარების აღარ მეშინია და სწორედ ეს მაშფოთებს. ერთი ქუჩა განსაკუთრებით მიზიდავს. იქ ყოველთვის სიმშვიდეა. ერთ-ერთი ხავსით დაფარული კედლის გაყოლებაზე ტალახიანი, მოძველებული სარკე იმალება. ყოველი ჩამოსვლისას ვპოულობ. ვცდილობ გავწმინდო. შემდეგ კი ვუყურებ საკუთარ თავს და ეს ის ერთადერთი წუთია, როდესაც უფლება მაქვს აღვიქვა არსებობა. დავაკვირდე ჩემს სახეს, ვკითხო ჩემს თავს - შევიცვალე თუ არა ამ წლის შემდეგ?

ხვალ, როგორც კი დავისვენებ მის საპოვნელად წავალ, თუმცა არ ვიცი ამჯერად რას ვნახავ და მეშინია, საკუთარ თავთან მარტო დარჩენის უმოწყალოდ მეშინია.

მატარებელი საზღვარს უახლოვდება. იმედი მაქვს, შეეშვებიან მგზავრების განუწყვეტელ ჩხრეკას, ხალხის გამძლეობაზე თამაშს. ნეტავ, თვითონ მაინც თუ იციან რას ეძებენ ან იქნებ უბრალოდ უნდათ რაიმე საპოვნელი ჰქონდეთ?

აქ ყოველი წლის დეკემბერს ჩამოვდივართ - ზამთარი არ იგრძნობა, არ ცივა, არ თოვს. სულ უფროდაუფრო ცოტანი, უფროდაუფრო დამძიმებულნი, მაგრამ მე მუდამ ვბრუნდები. ხო, ერთი მეგზური მყავს - ურიელი. შავი, ბებერი ჩემს მსგავსად გაჭაღარავებული კატა.

მშვიდად სძინავს, მგზავრობა არ უყვარს. მატარებლის დაძვრამდე ჩემს კალთაში მოკალათებული ნებივრობს.

რამდენიმე თვის წინ მოვიშინაურე. გამოსვლის დასრულების შემდეგ ერთ-ერთ კარავთან ვიპოვე. არავინ მიჯერებს, მაგრამ შესასვლელში იჯდა და უყურებდა- ძველი კეთილდღეობის ნარჩენებს თვალს მდუმარედ ადევნებდა. წესით, უნდა გამეგდო, მაგრამ ამის მაგივრად გვერდით მივუჯექი. ცვრიანი ბალახიდან მსახიობების ყურება სულ სხვა შეგრძნება ყოფილა. ჩვენ გვესმოდა ერთმანეთის, მე ვფიქრობდი იმას, რაც მას უნდა ეფიქრა და ის გრძნობდა იმას, რაც მე უნდა მეგრძნო. ორივეს გვქონდა ის, რაც მეორეს აკლდა.

იმ საღამოს შემდეგ განუყრელები ვართ.

მატარებელი ჩერდება. სადგური ცარიელია. არც ერთი გამცილებელი, არც ერთი დამხვედრი, მხოლოდ დაცვა - სახე დამალული აქვს, თვალები გამჭვირვალე, იარაღი არ აქვს, მხოლოდ ყუთი, მუდამ ცარიელი, არ იცის ვის რა ჩამოართვას, სიცარიელე რითი შეავსოს.

გასვლამდე უნდა შემამოწმონ :

-საღამო მშვიდობის.

-მოგესალმებით.

-რისთვის ჩამოხვედით?

-ცირკის დასის წევრი ვარ.

-ნებართვა მაჩვენეთ.

…თხელ ფურცელს ვუწოდებ. რამდენიმე წუთი კითხულობს. სულ ხუთიოდე წინადადება წერია. არ ვიცი, რატომ, მაგრამ ვნერვიულობ.

ფურცელს ატრიალებს, ათვალიერებს.

მაინტერესებს რაზე ფიქრობს. ყოველ წელს  ახალი დაცვის წევრი მხვდება და ამ კითხვაზე პასუხს ვერასდროს ვიგებ. ვერ ვბედავ ვკითხო. ნეტავ მომავალ წელს კვლავ დამხვდეს. ახალგაზრდაა, ჩემზე ასე ათი წლით უმცროსი. სადგურის შესასვლელთან ზის. ზევიდან ვუყურებ.

ფურცლის დათვალიერებას ეშვება. ბეჭედს ამოწმებს.

მარცხენა მხარზე ქალაქის გერბი ახატია. შავ ფონზე გამოსახული სამი მთვარე. გარშემო ნამგალი, შუაში-სავსე. ყოველ მთვარეს საკუთარი ამბავი აქვს. აქ რომ პირველად ჩამოვედით, მაშინ მიამბეს. აღარ მახსოვს.

-ყველაფერი წესრიგშია.

…ფურცელს მიბრუნებს.

-კატა თქვენია?

-დიახ.

-რა ქვია?

-ურიელი.

-ლამაზი სახელია.

-უცხო.

-რამდენი დღე რჩებით?

-ხუთი ღამე.

-სასიამოვნო დროის გატარებას გისურვებთ.

-მადლობელი ვარ.

ხელით შესასვლელისაკენ მიმანიშნებს, თითქოს აქ პირველად ვიყო. გასასვლელში დასის სხვა წევრებს ველოდები. სულ ექვსნი დავრჩით. მე ყველაზე პატარა ვარ.

ურიელი იღვიძებს. თამაში უნდა. აქ არ შეიძლება. შავ ლაბადაში ვმალავ. ცოტა უნდა მოითმინოს. მალე სასტუმროში წავალთ. იმედია აივანი იქნება. მოწევა მინდა. ხშირად არ ვეწევი. მხოლოდ ღამით. მიყვარს, როდესაც კვამლი აივნიდან ზევით ადის, შორიდან ურიელი მიყურებს. სიბნელეში დაკარგულ ნაპეწკალს მის მწვანე თვალებში ვხედავ - მწვანე მდელოზე მოკიდებულ ხანძარს,  გახუნებულ, სიცოცხლეწართმეულ  ბალახს.

ეს ყველაფერი უკან დარჩა. მე სიცარიელეში ვარ. მხოლოდ ვუყურებ. ვერ ვუახლოვდები. უკუნი არ მიშვებს. ღამე ბნელია. წარსულს მახსენებს. მდელოდან წამოსული ალი სურათს ედება. მოგონებებს წვავს. მორიგ ნაფაზს ვარტყამ. ნიკოტინი მაბრუებს. ფერფლი ქრება. ყველაფერი იკარგება.

-მართა, რაზე ფიქრობ?

-ბათე. გავერთე.

-განსაკუთრებით გიზიდავს აქაურობა.

ბალთაზარი ჩვენი გამაერთიანებელია. ჩემზე რამდენიმე წლით უფროსი. მეგობრები ბათეს ვეძახით. ის ვერ ხედავს, მაგრამ დაბერდა. გაჭაღარავდა. სადმე სარკეს თუ გადაეყრება გაუკვირდება. წვერი გასაპარსი აქვს, მაგრამ ღიმილი ძველებურად ცოცხალი.

-იმედია, ამინდი ხელს შეგვიწყობს.

-მოღრუბლულია. აქ ყოველთვის წვიმს.

-ისე ლაპრაკობ თითქოს აქედან არც არასდროს წასულხარ.

-არ არის გამორიცხული ასეც იყოს.

...მიახლოვდება. ურიელს ეფერება. კატა ურჩობს. არ უყვარს, როდესაც სხვა ეხება. მიხარია. ის მხოლოდ ჩემია.

-მართა, თუ გინდა დარჩი.

-არ მინდა.

-ჩვენ მოხეტიალეები ვართ - ურიელს თავს ანებებს, თვალებში მიყურებს, მაგრამ არ მისმენს - სახლი არ გვაქვს. შენ აქაურობა გიყვარს. შეგიძლია დარჩე. ეს დაიმსახურე - ჭრელი თვალები აქვს - გულწრფელად მეუბნება, მაგრამ უნდა უარი ვუთხრა. კვლავ შევახსენო, რომ ცირკისთვის ვცხოვრობ. ხანდახან ეჭვი ეპარება. იღლება და სჭირდება ადამიანი, რომელიც დაეხმარება. ეტყვის, რომ ყველაფერი გამოვა, რომ ერთად ყველაფერს შევძლებთ.

...ჩემს პასუხს ელოდება. იცის, რომ შემიძლია დავთანხმდე. აქ დავრჩე. ბოლო დროს შეეჩვია. ყოველ ქალაქში ჩვენგან ერთ-ერთს ეკითხება. ბევრი დათანხმდა, ამიტომ დავრჩით ექვსნი.

მე უარს ვეტყვი. არ ვუღალატებ, მაგრამ იქნებ უნდა რომ დავთანხმდე? შეიძლება ხელის ჩაქნევაც უნდა. იქნებ ხანდახან კარავში ჩუმადაც ქვითინებს? საკუთარ თავს ადანაშაულებს, მაგრამ მე არსად წავალ. იმის მიუხედავად, რომ წლები გადის. არაფერი იცვლება. ისევ აქ დავბრუნდით. მორიგ წრეს გავყევით. აქაურობა საწყისი წერტილია. კიდევ ოთხი სეზონი გასულა. დროის სვლას ვერ ვამჩნევ, მაგრამ ურიელზე ვნერვიულობ. არ ვიცი, რამდენი წლის არის. მეშინია მის გარეშე დარჩენის. სიკვდილი მაშინ არის უფრო საზარელი, როდესაც მოულოდნელად მოდის. ამაში საბოლოოდ დავრწმუნდი.

-არა, ბათე. ჩემი ადგილი ცირკშია. თქვენთან ერთად. შენთან ერთად - შევეცადე გამეღიმა, მაგრამ ვერ დავარწმუნე. ძალიან დავიღალე. სასტუმრო ოთახზე ვფიქრობ, აივანზე, მოწევაზე.

...ამოისუნთქა:

-მიხარია ამის გაგონება.

-შემიძლია წავიდე?

- ძალიან დაღლილი ჩანხარ.

-მაპატიე, დანარჩენების ლოდინი აღარ შემიძლია.

-აბა მარტო არასდროს დაგტოვებო?

-უბრალოდ დაგამშვიდე.

-იპოვი სასტუმროს?

პასუხს არ ვცემ. ზურგს ვაქცევ. გონებაში სცენას ვხატავ. წამით ნამდვილ მსახიობად ვგრძნობ თავს.

თვითონაც იცის, რომ ვიპოვი. ისიც იცის, რომ ამ ქალაქს ძალიან კარგად ვიცნობ და ეს აშინებს.

საღამო ღრუბლიანია. ჰაერი-ლმობიერი, ქუჩები-გადატვირთული. ხალხი ორ მწკრივად მოძრაობს. ნელა, მოთმინებით. ყველა მუქი ფერითაა შემოსილი. ამინდს უხდება. სერიოზული იერი აქვთ. თითქოს რაღაცაზე ფიქრობენ. ეს ილუზიაა, მათი გამოხედვა კი არაფრისმთქმელი.

წინ იყურებიან, მაგრამ გზას არ უყურებენ. ერთმანეთს მიჰყვებიან. გვერდი-გვერდ ჩამწკრივებული სახლებისაკენ.

მეც ბრბოს მივყვები.ალბათ, აღარ ვჩანვარ.

ურიელს თავზე ვეფერები . ვცდილობ დავმალო - არავის ყურადღება მივიპყრო. მას ესმის ჩემი გულისთქმა. მემორჩილება.  ჩუმად იმალება. არ მოძრაობს. საფრთხეს გრძნობს.

აქ მხოლოდ ის გრძნობს.

***

სასტუმრო სადგურიდან რამდენიმე უბნის მოშორებით აღმოჩნდა. მიყვარს საღამოს სეირნობა, მაგრამ დღეს დავიღალე. მშვიდი ადგილია და ეს მაღიზიანებს. არც ერთი ხმა, არც ერთი სინათლე, თითქოს ყველანაირი სუნიც გაქრა. ყველაფერი ერთია. ხანდახან მენატრება ვნებათაღელვა., დაუსრულებელი გრძნობები. ფერადი კედლები, აჟიტირებული ხალხი...

ნეტავ ყველაფერი ძველებურად იყოს.

მთვარე ანათებს.

ალბათ, მსახიობობა სწორედ ამიტომ გადავწყვიტე - ოდესღაც შემეძლო ჩემი უშრეტი წარმოსახვის წყალობით ყოველი დღე სცენარად გადამექცია.

ეს ყველაფერი დაიკარგა. წლებთან ერთად, ამოვარდნილ ჭექაში, შორიდან ჩამოწოლილ ღრუბელში. გაქრა მაშინ, როდესაც მართლა დაემსგავსა წარმოსახვა რეალობას. დღესაც ქროდა ქუჩაში ქარი, მაგრამ გაუფერულებულ მგზავრებში შერეულს თმაზე აღარ მეალერსებოდა. ის ჩემამდე ვერ აღწევდა. მივიწევდი წინ - მშვიდად, თავჩაღუნული. არ ვნერვიულობდი, არც ვფიქრობდი, უბრალოდ სასტუმროსაკენ მივაბიჯებდი.

ერთ დღეს ავიკვიატე აზრი, რომ ჩემი ცხოვრების ყველაზე დიდი ოცნება სიმშვიდე იყო. შემდეგ მივხვდი, რომ ვცდებოდი და, როდესაც ეს სიმშვიდე დაემსგავსა სიცარიელეს, გავაცნობიერე, რომ ქაოტური ადამიანი ვარ და არ არსებობს გამართლებული ფასი, რომელსაც სიმშვიდის სანაცვლოდ გადავიხდი.

ღამის სამი საათია. ყველას სძინავს. ურიელი მოწყენილია. პატარა ვერანდის მოაჯირზე მოკალათდა. ქალაქს დაჰყურებს. ნეტავ, რას ეძებს ან ხედავს თუ არა საერთოდ რაიმეს? ამ თვეების განმავლობაში დავრწმუნდი, -ურიელი ჩემზე ცხოველურად აღიქვამს სამყაროს, ამიტომ არ ვაწუხებ. ფიქრში ხელს არ ვუშლი. კი, ის ფიქრობს. შეიძლება ჩემზე, შეიძლება წარსულზე. ნეტავ მას ახსოვს საკუთარი წარსული? როგორ მინდა ლაპარაკი შეეძლოს, მაგრამ მას ჩემი ენა არ ესმის - არც მე მისი. მისი ფიქრები მესმის ან არ ვიცი - შეიძლება ეს ტყუილიც მე გამოვიგონე.

ბალთაზარმა დამშვიდობებამდე რამდენიმე ფურცელი გადმომცა. გაყვითლებული, ჟანგის ფერი. მხოლოდ ასეთ ფურცლებზე წერს. შთაგონებას აძლევს.

საინტერესოა რას ვდგამთ ამ დღეებში.

ვკითხულობ და მჯერა. ყოველი სიტყვა ნამდვილია, მაგრამ გულიც მწყდება - ვიცი, რომ ეს არ არის ის, რის დაწერაზეც ბათე ოცნებობდა მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ ჭეშმარიტ ხელოვნებაზე ღაღადებდა. ხო, მე და ბალთაზარმა ერთმანეთი ჯერ კიდევ ძალიან დიდი ხნის წინ  გავიცანით.

...რომ მახსენდება მეცინება. მოგონებები დალაქავდნენ. თითქოს შორიდან, ტალახიანი მინის მეორე მხრიდან ვიყურები. სახეებს ვერ ვარჩევ, მაგრამ სილუეტებს ვცნობ. რამდენიმე წამი მჭირდება რომ მოქმედება აღვიდგინო. მიჭირს, მაგრამ რაღაც თავს მახსენებს. ეს გრძნობაა, რომელიც წარსულსა და აწმყოს აკავშირებს. ყოველი განცდა, ყოველი ფიქრი.  ჩემამდე მოდიან. მათ ვერ ვეწევი, მაგრამ მათი გზის გაყოლა ძალიან მინდა.

ხო, ნელ-ნელა მახსენდება :

ახალბედა ვიყავი. თეატრში პირველი გამოსვლის წინ ძალიან ვღელავდი. მინდოდა ყველაფერი უნაკლოდ გამომსვლოდა. ჩუმად რეპლიკებს ვიმეორებდი, გახშირებულად ვსუნთქავდი. გამოუცდელი ვიყავი, მაგრამ ამპარტავანი. გამიმართლა და მოვალეობა დამეკისრა. ყველაზე მეტად საკუთარი დედის ნახვა არ მინდოდა. მის თვალებში ჩემი შეშინებული ანარეკლის დანახვა. მეშინოდა მისი ყოველი ჟესტის, უდროო თვალის დახამხამების, შეფასების, დაკრული ტაშის. ნეტავ რას იტყოდა დედა ახლა ჩვენი ცირკის გამოსვლა რომ ენახა?

სწორედ ამ დღეს  შევხვდი ჯერ კიდევ პატარა ბათეს. მაშინ არც წვერი ჰქონდა მოშვებული და არც ჭაღარა ერია თმაში. მწერლობაზე ოცნებობდა. საკუთარ თავს ხელოვნებას უძღვნიდა. დღესა და ღამეს თეატრის მმართველობისა და ცენზორების ლანძღვა-გინებაში ატარებდა. სწორედ თავისი უკმაყოფილო მზერით მიიპყრო ჩემი ყურადღება ეპილოგის შემდეგ.

მიჭირს გავიხსენო ჩემი სახე, მაგრამ მისი კარგად მახსოვს. ყოველთვის, როდესაც ვუყურებ  ძველ, ჯერ კიდევ დაუმჭკნარ ნაკვთებს ვეძებ. ასე ვახერხებ მისი აჩრდილის შენარჩუნებას. ხავსივით ვეჭიდები.

ერთმანეთს ადვილად გავუგეთ. საერთო მიზანი გვქონდა- გვემსახურა ხელოვნებისათვის. ღრმად გვწამდა, რომ სწორედ ამისათვის ვიყავით შექმნილები. სხვადასხვა გზები ავირჩიეთ, მაგრამ ორივეს ერთი ბოლო გვქონია, თუმცა მაშინ ეს ყველაფერი არ ვიცოდით.

ბათე ჰგავდა ნაკვერჩხალს,  მასთან საუბარი ყოველთვის მსიამოვნებდა. ნელ-ნელა კოცონი ინთებოდა. ახლაც, ძალიან მიყვარს, მაგრამ ხასიათი გაურთულდა - ჩაკეტილი გახდა, კალამს  ხელს არ უშვებს. მუდმივად წერს - უკმაყოფილოა, ფურცლებს ხევს. ვიცი, რომ გული წყდება. ნაგლეჯებს დიდხანს უყურებს, მაგრამ რამდენიმე წამში კვლავ აგრძელებს.

...მისი გულიც იგლიჯება. მე კი მეტირება. ყველას ინახავდა. დიდ ყუთში ალაგებდა. ვერც ერთს ელეოდა. ხშირად ვეხუმრებოდი, რომ მალე ადგილი აღარ ეყოფოდა. ახლა, თავისუფლად ანადგურებს, მაგრამ თვითონაც ნადგურდება. ზუსტად ვიცი, მაგრამ ხანდახან მგონია, რომ ბევრ რამეს თავის დასამშვიდებლად ვიგონებ და ამით საფუძველს ვუყრი აზრს, რომ ჯერ კიდევ რაღაც წასულ რაობასთან გვაკავშირებს.

იქნებ ძველი ყველამ დიდი ხნის წინ გაუშვა და მხოლოდ მე არ ვნებდები. ამას ვერ დავიჯერებ. ჩვენი ცირკიც კავშირია - უკან დასაბრუნებელი გზა. თუ მათ წარსული გაუშვეს, ესე იგი ჩვენს მიზანს უღალატეს. ბევრი წავიდა, მაგრამ ჩვენ ისევ აქ ვართ, ერთი წლის შემდეგ ამ ქალაქში დავბრუნდით. შეიძლება ცოტანი, მაგრამ უტეხნი.

ხანდახან ძალიან მინდა მასთან მივიდე და გავამხნევო, მაგრამ შესაფერის წინადადებებს ვერასდროს ვპოულობ. როდესაც მის ნაწერს ვკითხულობ სიტყვებს ვინიშნავ. პატარა, წიგნაკში ვიწერ. მეშინია, რომ მათი მნიშვნელობა დამავიწყდება. ოდესმე შევძლებ ამ სიტყვებით ყველაფერი ვუთხრა.

ჩვენი გაცნობიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, ბალთაზარმა გამიმხილა საკუთარი ოცნებები. მისი მშურდა. უფროსწორად მისი უდარდელობის.

ხანდახან თავს დამნაშავედ ვგრძნობ. მიფიქრია, რომ ეს ყველაფერი ჩემი ბრალია.  ჩემმა ფიქრებმა კედლები გაარღვიეს. ყველაფერი გაანადგურეს.

რატომ მოდიან ეს ფიქრები? ისინი ბოროტების არსებობაში მარწმუნებენ. შეგრძნება მაქვს, რომ ვიღაც ჩემს მაგივრად ფიქრობს. ის, ვისაც ვერ ვებრძვი. შური მერევა და მასთან ერთად ვიძირები.

ხო, შური შვიდი მომაკვდინებელი ცოდვიდან ერთ-ერთია, მაგრამ თავს ვერ ვერევი. მშურს, ყველა უდარდელი ადამიანის დღემდე ძალიან მშურს.

 

***

კვირა ერთადერთი დღეა, როდესაც ყველას შეუძლია აკეთოს ის, რაც ენატრება. დილის რვა საათზე ქუჩიდან შემომავალი ხმაური მაღვიძებს. არ ვბრაზდები. რამდენიმე წამი ვუყურებ აივნის ღია კარს, ვაყურადებ შემოჭრილ ხმებს, ცოცხალ ქაოტურ ბგერებს, არშემდგარ სიმფონიებს, ურიელის უკმაყოფილო მზერას, რომელიც კარგ გუნებაზე მაყენებს. არ უყვარს, როდესაც აღვიძებენ მე კი წარსულში ვბრუნდები. თითქოს ისევ სახლში გავიღვიძე, შორს მატარებლის ლიანდაგს უკან დარჩენილ სახლში.

სწორედ ეს იყო ის, რაც ყველაზე მეტად მაკლდა.

ქალაქი სხვა დღეებთან შედარებით ცარიელია. ქუჩაში ბაზრობა იშლება. ყველას საკუთარი საქონელი გამოაქვს, გამვლელებს ესალმებიან, არა საბრალო თვალებით, რომლებიც ევედრებიან რაიმე შეიძინონ, არამედ აღტაცებული  მზერით. გულს ითქვამენ. სხვადასხვა ნივთის ამბავს ყვებიან.

კვირას მხოლოდ ის გამოდის გარეთ, ვისაც ნაპერკალი შერჩა. დღეს სახლში არც მე გავჩერდები. მთელი დღე ქალაქში ვიბოდიალებ, ყველა მოყოლილ ამბავს მოვუსმენ, ყოველ მონატრებას შევაგროვებ.

სასტუმროს კარის წინ რამდენიმე დახლია გაშლილი. ასე ჩემზე ოცი წლით უფროსი ქალი, დამტვერილ, დაჟანგულ ვერცხლის ჭიქებს აპრიალებს. შვილს ესაუბრება იმ დღეებზე, როდესაც ამ ჭიქებიდან სასმელს რაიმე ამბის აღსანიშნავად სვამდნენ. გავლისას გავიგონე, თურმე ასეთი წესი ჰქონიათ - მათ მხოლოდ განსაკუთრებული შემთხვევისათვის იყენებდნენ. მეღიმება.შვილი გაკვირვებული ეკითხება - მართლა სურს თუ არა მათი გაყიდვა. პასუხს აღარ დავლოდებივარ. ისედაც ვიცოდი რატომ. მას სწამს, რომ ეს ვერცხლის ჭიქა სიხარულს ახალი პატრონის სახლშიც მიიტანს. ასე გაუზიარებს სხვას იმას, რაც ყველაზე მეტად აკლია.

ქუჩის ბოლოს კუთხეში ჩემს ყურადღებას მოკლე, ალისფერთმიანი გოგო იქცევს.

თექვმეტი-ჩვიდმეტი წლის იქნება. ფართოდ გაშლილ პლედზე ზის. მისი ცოცხალი ფერები საოცრად ერწყმის გრძელ, სხვადასხვა ყვავილით შეკაზმულ კაბას. წინ კარტი, რამდენიმე პატარა, ფერადი,გამჭვირვალე მინის ბურთულა  და სამი ამოტრიალებული თასი უდევს.

-დღე მშვიდობის.

-მოგესალმებით - ღიმილით მეგებება..

-საინტერესო გარეგნობა გაქვთ.

-თქვენც. რით შემიძლია დაგეხმაროთ.

-მკითხაობთ?

-კი, ვმკითხაობ. ოღონდ მომავალს ვერ ვხედავ.

-წარსულს?

-ხო, წარსულს. რატომღაც ახლა ეს უფრო მნიშვნელოვანია. ასე არ არის?

დამატყვევებილი მწვანე თვალები სუფთა გლუვ კანზე უფრო მიმზიდველი სანახავია. მშურს კიდეც მისი. ვცდილობ გავიხსენო ჩემი თავი მის ასაკში. უშედეგოდ. ვერაფერს ვიგონებ და როდესაც ვხვდები, რომ იმ ადამიანს ვხატავ, ვინც არასდროს ვყოფილვარ, ფიქრს ვწყვეტ.

-შეიძლება?

-დაბრძანდით - საჩვენებელი თითით პლედის მარჯვენა კიდესაკენ მიმითითებს.

-რას მეტყვი ჩემი წარსულის შესახებ?

-რა გქვიათ? - კარტს ნაზად ეხება.წრიულად ალაგებს.

-მართა, შენ?

-ელაიზა.

-ლამაზი სახელია.

-უჩვეულო - ეშმაკურად მიღიმის. არის რაღაც საერთო ჩვენს შორის ან იქნებ მასსა და იმ მოხერხებულ, დახვეწილ გოგონას შორის, რომელიც მე ძალიან დიდი ხნის წინ ვიყავი.

-კარტი აირჩიეთ.

-რამდენი წლის ხარ? - რიგით მეოთხე კარტისაკენ თვალებით ვანიშნებ.

-აქ კითხვებს მე ვსვამ.

-უბრალოდ მაინტერესებს იმდენად პატარა ხარ თუ არა,  რომ თქვენობით მესაუბრო.

...ჩემი გამჭრიახობა ვერც კი უახლოვდება მისას, მაგრამ ცდად მაინც ღირს. მოეწონა.

-ჩვიდმეტის თქვენ?

-ოცდაცამეტის.

-რა გახსოვთ თქვენი ოცდაცამეტწლიანი ცხოვრების შესახებ?

...საინტერესო კითხვაა. რა მახსოვს? სინამდვილეში, ბევრი რამ. ხით აშენებული სახლი. მაღალჭერიანი ოთახი. დილით შემოჭრილი ყავის სურნელი. მოვლილი ეზო. ფანჯრის რაფაზე ლარნაკში ამოსული ყვავილები. ფუჭი ოცნებები. პირველი დღეები თეატრში. წარმატების ამბიცია. გამოსვლები, ანშლაგი, მაყურებლის მზერა - ხან გაუგებარი, ხანაც კმაყოფილი- რა ჩამოთვლის იმ ყველა დღეს, რომელიც სცენასა და საგრიმიოროს შორის გავატარე. იქნებ ეს ყველაფერი შემდეგ ბათეს ვუამბო? კარგი იქნება. შეიძლება ერთი გამოსვლა მეც მომიძღვნას.

...ამ ყველაფერს მხოლოდ ვფიქრობ, თუმცა ნიშნის მოგებით ვპასუხობ:

-არაფერი

-არაფერი?

-შენ მითხარი რას ხედავ ჩემს წარსულში.

-ამოატრიალეთ რჩეული კარტი.

...მეცინება. აქამდეც უნდა მივმხვდარიყავი. კარტი ხელნაკეთია. კიდეები მწვანე საღებავით აქვს შეღებილი. ლამაზი ორნამენტებია. შუაში ლურჯი, ყვითელგულიანი ყვავილი ხატია.

ელაიზას გონია, რომ მახეში გამაბა. მან არ იცის. ეს ყვავილი მართლაც მიამბობს ამბავს ჩემი წარსულის შესახებ:

მამის სახე მაშინაც არ მემახსოვრებოდა, ერთ მშვენიერ დღეს ყველაფერი რომ გამხსენებოდა. სამი წლის ვიყავი, როდესაც გარდაიცვალა. დედა, ქალი, რომლის სახელი არც კი მახსოვს, უსასრულოდ მიყვებოდა მის შესახებ. ერთ ღამეს კი ასეთი სიზმარი ვნახე :

სასაფლაოზე მივაბიჯებდი. გზა ლურჯი ყვავილებით იყო მოფენილი. თითქოს ათასი ციცინათელა გზას მიხატავდა. ლურჯადმანათობელნი, სასაფლაოს გამაცისკროვნებელნი. წამით შევყოვნდი, რამდენიმე ყვავილი მოვწყვიტე და ძალიან გულდაწყვეტილი დავრჩი, როდესაც  სითბო ვერ ვიგრძენი. სინათლე ჩემს ხელში წყლად დაიღვარა.

სწორედ ამ ყვავილებს მახსენებს ეს კარტი. ზევით კიდეში გალობს სამი შაშვი.

-შაშვი. - ჩემდაუნებურად ვთქვი.

-აკი, მითხარით არაფერი მახსოვსო.

-ჭკვიანურია. შენი დახატულია?

-დიახ.

-ლამაზი ნამუშევარია. - კარტს ისევ უკან დასადებად ვამზადებ.

-იღიმით! მიხარია.

-ყველა კარტს სხვადასხვა ყვავილი ახატია?

-კი, ასეა.  - სიამაყით მპასუხობს.

-რატომ ყვავილები?

-არ ვიცი.

...იცის უბრალოდ არ უნდა, რომ მითხრას.

-შეინახეთ. ის ახლა თქვენ გეკუთვნით.

-სანაცვლოდ რას მოითხოვ?

-არ დაკარგოთ და არ დაივიწყოთ, რომ შევხვდით.

-დიდი ხანია აქ ცხოვრობ?

-აქ არ ვცხოვრობ. მდინარესთან პატარა ქოხი ვიპოვე. აქ მხოლოდ კვირაობით ჩამოვდივარ.

-და, ჩემნაირი სენტიმენტალური ადამიანების ყურებით ერთობი?

-თქვენ აქ რისთვის ჩამოხვედით? - სიტყვა მომიჭრა.

-ცირკის დასის წევრი ვარ.

-ნამდვილი ცირკის?

-კი.

-მასხარები გყავთ?

-არა.

-ცხოველები?

უარის ნიშნად თავს ვუქნევ.

-აკრობატები?

პასუხს აღარ ვცემ, ისედაც ნათელია.

-ჯადოქრები?

მეცინება. კიდევ უნდა რაღაცის კითხვა, მაგრამ ვეღარაფერს იგონებს.

-ეგ როგორი  ცირკია?

-იცი? მეც ხშირად მიკითხავს ჩემი თავისათვის. რატომ ქვია ცირკი ადგილს, რომელმაც შეიძლება მოგცეს ის ყველაფერი, რაც ძალიან გვაკლია, მაგრამ სახელის დიდი  არჩევანი არ გვქონია.

-საინტერესოდ ჟღერს. ბოლოს ცირკში ათი წლის ვიყავი. ეს დღე კარგად მახსოვს. მთელი ბავშვობა ქალაქიდან ქალაქში ვმოგზაურობდი, ბაღიდან ბაღში, სკოლიდან სკოლაში. მეგობრების შეძენას ვერ ვასწრებდი, ამიტომ ჩემი მშობლები სხვადასხვა ხერხით ცდილობდნენ ჩემს გახალისებას. როდესაც ათი წელი შემისრულდა, ჩვენს ქალაქს უცნაური რამ ეწვია - წყლის ცირკი, მე ასე ვუწოდე. დიდი წყლის რეზერვუარის გარშემო ვისხედით და სხვადასხვა გამახალისებელ, საშიშსა და მაგიურ ნომრებს ვუყურებდით.

-რა ბედნიერი ხარ.

-რატომ?

-თუ გინდა გამოსვლების დროს, კარავთან ადგილს დაგითმობთ. შესვენების დროს ხალხს წარსული გაახსენე.

-რით დავიმსახურე თქვენი  ნდობა?

-არის რაღაც საერთო ამ კარტსა და ჩვენს ცირკს შორის.

-ვერ ვხვდები რისი თქმა გინდათ.

-ყველაფერს მიხვდები. გამომყვები?

-მოგესალმებით.

...ზურგიდან მომავალი ხმა ტალღად მეჯახება. იმდენად გავერთე საუბარში დამვიწყებია, რომ ქუჩაში ვიჯექი. ელაიზა არ იბნევა:

-ივა, გაიცანი ეს მართაა.

-სასიამოვნოა.

ახალგაზრდა ყმაწვილი ეჭვისთვალით მათვალიერებს. უხეში ნაკვთები და ახლადამოსული ჟღალი წვერი აქვს. ელაიზაზე რამდენიმე წლით უფროსი იქნება. სასაცილო შესახედაობა  აქვს - დახეული შავი შორტი და ფართო თეთრი პერანგი. ასაკისთვის შეუფერებლად ბოხი ხმა. მუქი, წაბლისფერი  აჩეჩილი თმა მწვანე თვალებს ელვარებას მატებს. ალბათ, ბევრს უთქვამს მათთვის - ერთნაირი თვალები გაქვთო, მაგრამ მე მათ შორის განსხვავებას ნათლად ვხედავ.

ელაიზას თვალები ხავსის ფერია, მაღალი კედლის გარშემო შემოხვეული ხავსის, ნანგრევების მფარავის, სიცოცხლის მფანტავის. ივასი კი - ზამთრის შემდეგ ხეზე პირველი ამოსული ფოთლის. კვლავ დაბრუნებულის და მარადიული წრისაკენ მიმავლის.

-შენს მეგობართან საუბარი საკმაოდ საინტერესო აღმოჩნდა. შენც ხომ არ მეტყვი რაიმეს ჩემს შესახებ? - ხელში კარტს ეშმაკურად ვათამაშებ.

-არა, მე კარტთან საქმეს არ ვიჭერ - მხრებს იჩეჩს.

-რატომ?

-ეშინია.

-მხოლოდ კარტის?

-და ჩემი - ელაიზა თვალს მიკრავს.

-უფრო სწორედ მარტოობის - გულწრფელი ოხვრით ამატებს.

-აბა, შენ რას შემომთავაზებ?

-დაჯექი. - ქალი, ვაჟს ადგილს უთმობს.

-მე შემოგთავაზებთ თამაშს.

-გისმენ.

კარტს გვერდით სწევს. მოხერხებულად მოძრაობს. თასებს ერთი მეორეს მიყოლებით იღებს. თითო გამჭვირვალე ფერად ბურთს, ზევიდან თითო თასს ადებს. შემდეგ მათ გადაადგილებას იწყებს და ბოლოს სამივეს ჩემს წინ აჩერებს.

-აირჩიეთ.

-შუა.

-შუა თქვენი ყველაზე სანუკვარი ოცნებაა. თქვენ დაინახავთ ფერს და გაგახსენდებათ ის, რაზეც ოდესღაც ოცნებობდით.

-დაიწყე.

თასს ნელ-ნელა სწევს. წინ წითელი ბურთულაა - სისხლისფერი, როგორც ხავერდის ფარდა, რომელიც სცენასა და მაყურებელს აშორებს. დარბაზს ორად ჰყოფს.  განსხვავებულ სამყაროებად. მისი გაქრობის შემდეგ ყველა საზღვარი ირღვევა და მხოლოდ ერთი რჩება - თამაში, ვნებათაღელვა, ამბოხება. რაზე ვოცნებობდი? ძალიან ბევრზე, მაგრამ ჩემი ყოველი ოცნება ამ ხავერდის ფარდას სრიალით მიჰყვებოდა და ყოველი გამოსვლის შემდეგ კვლავ ჩემთან ბრუნდებოდა.

-რაიმე გაგახსენდათ?

-არაფერი - ვცრუობ, მაგრამ არ მიჯერებს.

-მეორე თასში, -აგდებულად აგრძელებს - თქვენი სიზმარია.

...არ ვიცი, რატომ მაგრამ ვღელავ. მკრთალ, ცისფერ ბურთულას ვათვალიერებ. ისეთივეს, როგორშიც ცხოვრობდა ჩემი ძველი მეგობარი - ოქროს, გრძელფარფლიანი თევზი. ის დიდი ხნის წინ გამოვიგონე, რომ მარტოობა დამეხჩო. ის მასში ცურავს. ჩემს თვალწინ დადებულ პატარა ბურთულაშია მიმწყვდეული,მაგრამ ბედნიერია. სივრცე ვერ აკავებს, გრძელ ფარფლებს ამაყად შლის. იკარგება მათში.

კვლავ გამექცა. სინამდვილეში არსად წასულა - უბრალოდ დავივიწყე, მაშინ, როდესაც სიზმრების ნახვა შევწყვიტე. სამაგიეროდ, ახლა ურიელი მყავს. სახლში მელოდება. მოიწყენდა.

მე ვერ შეველევი ურიელს, ისევე როგორც, ივა ვერ შეელევა ელაიზას და ელაიზა წარსულს.

-მესამეში რა მელოდება?

-კვლავ არაფერი გაგხსენებიათ?

-თასი აიღე.

-კეთილი, მესამე ბროლი თქვენს შიშს ინახავს.

-დაინტრიგებული ვარ.

...ბოლო ბროლი თეთრია. მიმზიდველი, მაგრამ ცარიელი. ჩემი ოთახის კედლების ფერი. ნეტავ ახლა რომელ ფერს ატარებენ ჩემი კედლები? ალბათ, მწვანეს. ავადმყოფობის ფერს. თეთრი ჩემი საყვარელი ფერია, ამიტომ არ მაშინებს. ივა შეცდა, მაგრამ ახლაც მოვატყუებ.

-საოცარია.

-კითხვა გაგიმეოროთ?

-არ არის საჭირო. პასუხს მიხვდი. გაოცებული ვარ.

-სასიამოვნოა, კარგი მაყურებლის ყოლა - გახარებული მარჯვენა ხელით, მარცხენა ხელის გულებს აწვალებს.

-ეს მე არ მესწავლება.

...ჩემი წასვლის დროა, მაგრამ წასვლა სულაც არ მინდა. სიამოვნებით დავრჩებოდი, ვისაუბრებდი ჩემზე, იქნებ დავმახსოვრებოდი, მაგრამ შინ უნდა დავბრუნდე, ურიელი მელოდება. შია. სასიამოვნოა, როდესაც ცარიელ კედლებში ვიღაც გელოდება.

-ძალიან გამეხარდა თქვენი გაცნობა.  ელაიზა, იფიქრე ჩემს შემოთავაზებაზე. წლები არ გვაკლდება. ჩვენს დასს ახალი სისხლი სჭირდება.

-აუცილებლად.

ივა ვერ ხვდება რაზე ვლაპარაკობთ, მაგრამ ისიც თანახმაა. შემოთავაზება ლამაზი სიტყვაა. გვახსენებს, რომ არჩევანის უფლება გვაქვს.

-წარმოდგენას ხვალ ვმართავთ. მოხარულები ვიქნებით თუ შემოგვიერთდებით.

ჯიბიდან მცირე ზომის აბრას ვიღებ. ელაიზას ვაწოდებ. მისამართისაკენ და დროისკენ საჩვენებელი თითით მივუთითებ.

-ორივეს გელოდებით.

-შეხვედრამდე.

-დროებით.

უკვე სასტუმროს გზას დავადექი, როდესაც მახსენდება, თუ რისი კითხვა გამომრჩა, მაგრამ, როდესაც უკან ვიხედები, არც ერთი აღარ მხვდება. სადმე უნდა ჩავიწერო, თორემ ხვალამდე აუცილებლად დამავიწყდება.

 

***

დღე პირველი:

გამოსვლამდე ნახევარ საათზე ნაკლები რჩება. ხალხი ნელ-ნელა თავს იყრის. ჩვეულთან შედარებით წელს დიდი სივრცე დაგვითმეს. მართალია, ქალაქის შუაგულიდან ცოტა შორს, მაგრამ ახლა ნამდვილად ყველას გვეყოფა ადგილი. წელს მერის გულის მოსაგებად გადავწყვიტეთ კარვების განლაგება გერბზე გამოსახული მთვარეებისათვის დაგვემსგავსებინა. შუაში უზარმაზარი, ლურჯი, კარავი დგას, კიდეებიდან წამოსული შავი, ვერტიკალური ხაზი ზედაპირისაკენ თხელდება და ბოლოს ექვსკუთრა, თეთრ ვარკვლავთან იკვეთება. ის ჩვენი მუდმივი მეგზურია. ერთადერთი, რისი წამოღებაც შორს დარჩენილ, ნანგრევებად ქცეული თეატრიდან მოვახერხეთ.

ადრე მახსოვს ბევრჯერ უხუმრია ბათეს, რომ ოდესღაც ეს ვარკვლავი მისი სახლის კედელს დაამშვენებდა და მუდამ გაახსენებდა ყოველ იმ დღეს, რომელიც საკუთარი მიზნისაკენ მიმავალმა გაიარა.

ახლა, სულაც აღარ  ახარებს მისი დანახვა. არავის გვეგონა, რომ ეს მშენიერი სიმბოლო, რომელზეც მრავალი, სხვადასხვა, მაგრამ ლამაზი ზღაპარი მოგვესმინა, ჩვენი დაცემის მეტაფორა გახდებოდა, მაგრამ ჯიუტად მუდამ თან დაგვაქვს - ოდესმე გვსურს მანაც იხილოს ის აღმაფრენა, რომლისათვისაც ყველა ვიბრძვით. ძველებურად გაანათოს და კიდევ ერთი ზღაპრის ნაწილი გახდეს.

...აქ მთავარი გამოსვლა იგეგმება. ლიზა და დანიელი გამოვლენ. დანიელი ნიჭიერი მსახიობია, მუდამ მოწესრიგებული, წვერგაპარსული, სამართლიანად ამპარტავანი, მაგრამ თავის საქმეზე უზომოდ  შეყვარებული.  მან ბათეს მხარი ერთ-ერთმა პირველმა  აუბა და ხშირად უხუმრია, რომ ამ ყველაფერს მხოლოდ ძველი მეგობრობის ხათრით აკეთებდა, თუმცა ყველამ ვიცოდით - ცრუობდა. ამას პირველად მაშინ მივხვდი, როდესაც სამზადისის დროს, მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ თავშესაფრად მხოლოდ ერთი დაძონძილი კარავი გვქონდა, დანიელის სახე შევამჩნიე. ის განსხვავდებოდა ყოველი ჩვენი დაღლილი, უიმედო გამომტყველებისაგან. მის თვალებში მომავალი ჩანდა - ნათელი, მიმზიდველი. მხოლოდ მას ესმოდა სიმღერა, რომელსაც აქაურობა გვიძღვნიდა. მოდიოდა შემოდგომის გამანადგურებელი ქარიშხლის მსგავსად, მაგრამ დანიელი ვერ წააქცია. საკუთარი თავის რწმენა ვერ შეურყია.

წლების შემდეგ ის არ შეცვლილა.

ხალხის წინაშე გასასვლელად ემზადება. სახეზე წყალს ისხამს. დავარცხნილ, მოკლედშეჭრილ, წაბლისფერ თმას დაგუბებული წყლის ანარეკლში ათვალიერებს. მგონი ნერვიულობს ან უბრალოდ გადაიღალა.

...აღსანიშნავია, რომ დანიელი ერთადერთია, ვისთანაც ურიელი საკუთარი ნებით თამაშობს. ეს მაბრაზებს, რადგან მშურს. ხანდახან დანიელის სრულყოფილების ძალიან მშურს.

ლიზა უახლოვდება. ტანად მასზე დაბალი, სრულიად განსხვავებული. არ ვიცი როგორი. არც ის ვიცი საიდან მოდის, არავინ იცის. ის დიდი ხნის წინ დაიკარგა - ყოველი იმ ქალის ხასიათსა და ქცევაში, რომელიც ოდესმე განუსახიერებია. ის ხელოვანია, ძლიერი, მაგრამ ამ ყველაფრის სანაცვლოდ მან დაკარგა საკუთარი თავი. დანიელის გვერდით ნანახი ლიზა სიბრალულს იწვევს. ბოლო მოგზაურობისას სევდა მის სხეულშიც შეიპარა. საოცრად გახდა - ლოყები ჩაუცვივდა, სასოწარკვეთა მის ჩაშავებულ თვალებს დაღად ჩამოეკიდა.

არ იმჩნევს. ძალიან კარგად გამოსდის - ქერა თმაში სახეს მალავს. დანიელს უღიმის. შავ,  თეთრსაყელოიან კაბას ისწორებს. არ მოსწონს, მაგრამ არჩევანი არ აქვს. იცის, ამიტომ ცდილობს მოირგოს, თავი კომფორტულად იგრძნოს. ამაოდ.

მათ ერთმანეთის კარგად ესმით. რატომ არ ვიცი. მათ შორის განსხვავება იმდენად ნათელია, დანიელს საკუთარი თავი ჰყავს, ის არ ჰგავს ნაზ, ერთი შეხედვით სათუთ, მაგრამ საშიშ, დაკარგულ ლიზას, რომელიც თამაშობს, ძალიან კარგად თამაშობს.

ალბათ, როდესაც ერთს აქვს ის, რაც მეორეს აკლია, სწორედ ეს ხდება მათი კავშირის მიზეზი - როგორიც ლიზასი და დანიელის ან ჩემი და ურიელის.

გარშემო აღმართულ ორ მუქ ლურჯ კარავში წელს გამოსვლა არ შედგება. საკმარისნი აღარ ვართ. ერთში ტკბილეული გაიყიდება, მეორეში-ხელნაკეთი ნივთების გამოფენაა.

მგონი ნელ-ნელა მართლა ცირკს ვემსგავსებით. საწყენია.

რაც არ უნდა იყოს ლიზა და დანიელი დანაკლისს ხალხს არ აგრძნობინებენ - შეუძლებელია სცენაზე მათი ხილვით გულდაწყვეტილი დარჩე.

კარავს წრეს ვურტყამ. ბალახზე ვჯდები. ჩემს კატასთან ერთად. გამოსვლას  ერთად ვუყურებთ.

-მართა, როგორ ხარ?

...შემეშინდა. ჩემი სახელი დასის წევრების  გარდა არავინ იცის. უფრო სწორედ არავინ იცის, რომ ის ჩემია. გამოსვლების დროს ახალ სახელებს არ ვირგებთ. არ გვინდა რეალობა დავგმოთ. მან მნიშვნელობა ისედაც დიდი ხნის წინ დაკარგა. რაღა საჭიროა ზედმეტი ძალისხმევა?  ყოველი ადამიანის ყოფა ერთმანეთს დაემსგავსა, ამიტომ ვერანაირ მიზეზს ვერ ვხედავ სხვა სახელით წარვსდგეთ.

თუმცა ეს მხოლოდ ჩემი აზრია. სინამდვილეში, ასე ბათემ გადაწვიტა. ჩვენ კი ზედმეტი კითხვები არ დაგვისვამს.

-ელაიზა, შემაშინე.

-გვაპატიე - ივა ჩაერთო - გეძებდით. ერთ-ერთმა მსახიობმა აქეთ გამოგვიშვა. დაგვაგვიანდა. ალბათ, იფიქრე, რომ აღარ მოვიდოდით.

ხელს ვუწოდებ. წამოდგომაში მეხმარება.

-არა, ზუსტად ვიცოდი, რომ მოხვიდოდით.

-რა საყვარელი კატაა - ელაიზა  ურიელისაკენ იხრება. ის გარბის. არ მეშინია. წასასვლელი მაინც არსად აქვს.

-ნუ გეწყინება. მორცხვობა სჩვევია. ესე იგი გადაწყვიტეთ შემოგვიერთდეთ?

-კი, დიდი სიამოვნებით - ელაიზა მენდობა. ივა ჯერ კიდევ ეჭვებშია, მაგრამ მის თვალებში ვხედავდი - ისიც თანახმაა.

-ძალიან კარგი. დღეს , სამწუხაროდ, ვეღარ მოვასწრებთ, მაგრამ ხვალ შეგვიძლია უკვე თქვენი კუთხე მოგიწყოთ.

-წინააღმდეგები არ იქნებიან?

-ცოტახანში ბალთაზარს გაგაცნობთ. ბატონ ბათეს - ხუმრობით ვამატებ - ეს ყველაფერი მისი წარმოსახვის ნაყოფია.

ხალხი კარავში შედის.

-არ გინდათ ერთად ვუყუროთ?

-სიამოვნებით.

-ძალიან მაინტერესებს. სანამ დავიწყებთ. - ივა გარშემი იყურება. რწმუნდება, რომ არავინ გვიყურებს - მინდა პატარა საჩუქარი გადმოგცეთ.

-რისთვის?

-მართლა მეკითხებით? - გაეცინა - თუ ამის მოსმენა გინდათ გეტყვით - იმისთვის, რომ მოგვიპატიჟეთ. თქვენი გვიწილადეთ.

-აღარ გააგრძელო. პირიქით, მადლობა. ძალიან მახარებს თქვენი აქ ყოფნა.

-დიდი არაფერია - პატარა, დაფლეთილ, გახუნებულ ნაჭერში შეხვეულ საგანს მაწვდის. -ოღონდ აქ არ გახსნათ. მაინც საშიშია.

მძიმე საგანი არ უნდა იყოს. ხელით ვზომავ. ვერ ვხვდები რა არის.

-შეიძლება ვიკითხო?

-სარკეა - ჩუმად ჩურჩულებს.

აუღწერელ სიამოვნებას ვგრძნობ. თვალები მიფართოვდება. ნუთუ ის ჩემია? კი, მაგრამ საიდან? ყოველი სარკე დიდი ხნის წინ დაამსხვრიეს. გაყიდვა, წარმოება აკრძალეს. გვარწმუნებდნენ თქვენ ყველანი თანასწორნი ხართო, თავისუფლები, თთქოს ერთმანეთის სიყვარულს გვასწავლიდნენ და ჩვენც ვერ მივხვდით ისე წაგვართვეს საკუთარი თავი - მისი დანახვის უფლება, მისი მოწონების, შეყვარების თავისუფლება. რატომ გადაწყვიტეს, რომ ეს სისულელე იხსნიდა კაცობრიობას. იხსნიდა რისგან? როგორ დავიღალე ამაზე ფიქრით. საკუთარ თავთან მსჯელობით. არა,  ეს ყველაფერი აღარ უნდა მადარდებდეს. ამაზე ადრე ვფიქრობდი.

ახლა ერთადერთი, რაც ძალიან მინდა არის გავხსნა, ჩემი თავი დავინახო, მაგრამ არ შემიძლია.

-მგონი იწყება. - ელაიზა ჩემმა სიჩუმემ შეაშინა.

-მადლობელი ვარ. ამაზე კარგ საჩუქარზე ვერც ვიოცნებობდი.

-დავსხდეთ.

 

კარავში შეკრებილი ხალხის რაოდენობა ყოველ წელს მატულობს. ეს ყველაფერი არ მახარებს. ვხვდები, რომ ხალხი გვენდობა და აზრადაც ვერ მოდის, თუ რისთვის არიან აქ ან რისთვის ვაკეთებთ ამ ყველაფერს.

შუქები ერთმანეთის მიყოლებით ქვრებიან. მთავარი შესასვლელი იხურება. მხოლოდ რამდენიმე ღრიჭო რჩება. ყველას ყურადღება სცენისაკენ არის მიმართული. გახშირებული სუნთქვა მესმის. ალბათ, ცხელა.

ფარდა იწევა. ამაღლებული მოედანი გამოჩნდა. საძინებელი ოთახია - მდიდრული საწოლი, ლურჯი სქელი საბანი და ოქროსფერი ორნამენტებით მორთული ბალიში. მარჯვენა კუთხეში კომოდი დგას, ზევიდან წითელ ქოთანში ამოსული ყვავილი. წესით მის ზევით სარკე უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ვერ ვიშოვეთ. ფონი შავი, ხავერდის ფარდით შევავსეთ. თითქოს უკან ფანჯარა იყოს. შუქს იატაკზე გაბნეული ნამსხვრევები ირეკლავენ. ეს ყველაფერი ბუტაფორიაა.

შავი ლაბადის ჯიბეში სარკეს ვამოწმებ.

პირველი, დანიელი გამოდის. ნელი ნაბიჯით, ხალხს უყურებს, ნაცნობ სახეებს ვერ ამჩნევს. ყოველი გამოსვლისას იმედი აქვს, რომ ვინმეს დაინახავს. არავის გვიმხელს ვის ეძებს. შეიძლება ესეც თამაშია. საკუთარ თავს არწმუნებს, რომ ვიღაც მოუთმენლად ელოდება მის გამოსვლას, მაგრამ, არა, დანიელი მატყუარა არ არის. ის ამპარტავანია, მაგრამ ნამდვილი.

-ლიზა! - იძახის უკმაყოფილოდ. დანიელს ბოხი ხმა აქვს. მჭექარე. მისი ხასიათის მსგავსი. შუბლს ჭმუჭნის, მაგრამ მაყურებლისაკენ არ ტრიალდება. ამას მათთვის არ აკეთებს.

...წამით მიყურებს. თვალს ვუკრავ. არ ვიცი ამჩნევს თუ არა.

-დიახ, ჩემო ბატონო. - ლიზაც გამოდის. კაბა უჭერს, მაგრამ მოხდენილად მოძრაობს.

-ჩემო კარგო, ლარნაკი გამიტყდა, თუ არ შეწუხდები იქნებ ჩემს აქ არ ყოფნაში დაალაგო? - ეს დანიელის საყვარელი საქმეა. კარგადაც გამოსდის. ერთი ემოციიდან მეორისაკენ მოხდენილად მიცურავს. თავს არ ზოგავს.  ბათეს დაწერილი ტექსტი იცის, მაგრამ არ მიჰყვება. თამაშის დროს რაღაცას აკლებს, რაღაცას უმატებს. ამ ყველაფერს წინასწარ არ გეგმავს.

ბათეს საყვედურების მოსმენა არც ამჯერად  აცდება, მაგრამ, როგორ ყოველთვის - ყურს არ დაუგდებს.

-რა თქმა უნდა, ჩემო ბატონო.

-გვიან დავბრუნდები. შეგიძლია არ დამელოდო. ცოტა დაისვენე - ჩანაფიქრი ასეთია. ბატონის ემოციებმა მაყურებელი უნდა დააბნიოს, მისმა დამოკიდებულებამ მოახლის მიმართ. იქნებ, გაახსენდეთ, რომ სხვადასხვა გრძნობა არსებობს.

დარბაზს ვათვარიელებ. ყველას ერთნაირი გამომეტყველება აქვს - მკაცრი, დაკვირვებული, მაგრამ უსულო.

ნეტავ რაზე ფიქრობენ? ამ კითხვას საკუთარ თავს ძალიან ხშირად ვუმეორებ. პასუხიც მარად ერთია - არ ვიცი, ურიელი ბრუნდება. ამაყად მოდის. თითქოს არც წასულა. მისი შემხედვარე ვიღიმი - ჩემს კალთაში კალათდება.

-როგორც მიბრძანებთ - ბატონს თავს მორჩილად უხრის.

-დროებით.

დანიელი შავი ხავერდის ფარდის უკან იმალება. ნაბიჯების ხმა ექოდ მესმის, მაგრამ უეცრად ყველაფერი ჩუმდება. მხოლოდ ლიზა რჩება. იხრება,  ნამსხვრევების აბოჭვას ხელით ცდილობს. ცოცხისაკენ არც იყურება.

-ერთი, ორი, სამი - ხამამაღლა ითვლის. ნამსხვრევები იატაკზეა გაბნეული. არ იცის, თუ რამდენი უნდა იპოვოს.

-თეთრთმეტი, თორმეტი, ცამეტი - ყოველ ასოს წელავს. დაღლილ  გამომეტყველებას იღებს. არ უჭირს - ის მართლა გადატვირთულია, უძილარი.

ელაიზასა და ივას სახეებს შეუმჩნევლად ვუყურებ. ხმას არ იღებენ. დაბნეულები ჩანან, მაგრამ ამავდროულად ვგრძნობ, რომ მოსწონთ. ურიელი კუდს ათამაშებს. ბეწვზე ვეფერები.

...ხელს იჭრის და სასწრაფოდ ფეხზე დგება. სისხლს უყურებს.

-ლიზა! - იძახის უმისამართოდ. ხმა უკანკალებს. -ლიზა! - ახლა, ყვირის. არ იცის ვის უხმობს.

ხალხი დაიბნა. კვლავ ბავშვებს შევხედე. ელაიზა შეკრთა - მიხვდა რაც ხდება. ის ქალია - უფრო ესმის. ივა კვლავ აკვირდება. თავს არ აძლევს უფლებას ნაადრევი დასკვნა გააკეთოს. განვითარებას ელოდება.

-ლიზა, ლარნაკი გამიტყდა. შეგიძლია აალაგო? - საკუთარ თავს უხმობს, მაგრამ ახლა ის ლიზა აღარ არის. ახლა, ქალბატონია. ერთ ადგილას არ დგას. ბორძიკობს. ყოველ წამს შეიძლება დაეცეს, მაგრამ წონასწორობას ინარჩუნებს.

-ნამდვილი ოსტატია - მარჯვნიდან ივას ხმა მესმის.

ლიზას გამოსვლით დღეს ბათე საოცრად კმაყოფილი დარჩება.

კომოდისაკენ მიდის. ორივე ხელით ეყრდნობა.

-რა მშვენიერი ვარ - ამბობს ამაყად, თითქოს თავის თავს უყურებს. წინ არაფერი ჩანს - სრული სიცარიელე. გაშლილ თმას ეთამაშება.

ახლა, მას ერთადერთი სურვილი აქვს - იყოს ბატონი, არა მოახლე. კაბას ისწორებს. საყელოს იხსნის. საწოლისაკენ მიდის. ფარდებს ეფერება. მოსწონს მათთან შეხება. სიმდიდრის სუნი, რომელიც მას ასდის. ახლა საბნის სირბილეში იძირება.

-ნაზი ქსოვილია - სიამოვნებით იძახის. ფეხსაცმელს იხდის. შორს ისვრის, მაგრამ ფეხშიშველს ნამსხვრევი ერჭობა.

ხმამაღლა ყვირის. ეცემა. მაყურებელი წუხდება, თითქოს უთანაგრძნობს. მიზანი მიღწეულია.

იატაკზე წითელი ფხვნილი იყრება - თითქოს სისხლია.

კანკალებს, მაგრამ ჩერდება. თავს ნელა სწევს. მაყურებელს უყურებს. ყველას სუნთქვა ეკვრის დუმილი ჩამოწვა. ყველა მის სიტყვას ელოდება.

ავადმყოფური ღიმილით ხმამაღლა წარმოთქვამს :

-გამარჯობა, მე ვარ ლიზა - მოახლე. არ ვფიქრობ, არ ვგრძნობ, არ მიყვარს, არ მძულს.

 

ფარდა სწრაფად ეშვება. ლიზა მის უკან რჩება. ეს პირველი აქტის დასასრულია. სულ ორია. ხალხი გაოგნებულია, ფეხზე დგას - სრული ანშლანგი! ტაშს უკრავენ. შეძახილებით ამხნევებენ. ივაც ტაშს უკრავს. ელაიზა დუმს. შეიძლება ის ერთადერთია, ვინც ეს სცენა მართლაც შეიცნო.

-საოცარია - გაუჩერებლად იმეორებს ივა. - ასეთი, რამ არასდროს მინახავს.

-ახლაც დააყენებ ეჭვ ქვეშ ჩვენს ცირკს?

-ღმერთო, არა!

-ელაიზა, შენ როგორ მოგეწონა?

-დასრულდა? - სიტყვა მომიჭრა.

-არა, მხოლოდ პირველი ნაწილი.

-ჯობდა, დასრულებულიყო.

-რატომ?

-იმიტომ, რომ ამ ამბავს შეიძლება მრავალი დასასრული ჰქონდეს. კარგიც და ცუდიც. ჩემი აზრით, კარგი იქნებოდა, რომ ამ ამბის დასრულების უფლება მაყურებლისათვის მიგეცათ.

-შეიძლება, მაგრამ ცდად არ ღირს.

-რატომ?

-დრო შეიცვალა. პიესის გაგრძელების მოსაფიქრებლად თავს ზედმეტად აღარავინ შეიწუხებს. ვერ ხედავ? ახლა, ყველას ურჩევნია სხვა უთითებდეს დასასრულისაკენ.

-ვერ შეგედავები.

-შენ როგორ დაასრულებდი?

-ამაზე შემდეგ ვისაუბროთ.

-მალე გაგრძელდება? - მოუთმენლად ცქმუტავს ივა.

-რამდენიმე წუთში. დეკორაციებს ამზადებენ.

-ძალიან მაინტერესეს.

-გრძელდება!

ივას ჰგონია, რომ მე ვიცი რა მოხდება, მაგრამ ცდება მეც მის მსგავსად დაინტერესებული ველი.

მეორე აქტი იწყება. მოედანი ჩანს, მაგრამ ჩაბნელებული. ისინი ვერავის ხედავენ. ვერაფერს ხვდებიან. დანიელი ამაყად შემოდის. ბოლთას სცემს. რაღაცაზე ფიქრობს. ხელში ჭიქა უჭირავს. ყავისფერი, სითხით სავსე - სახეზე კმაყოფილი იერი დაკრავს. ნელ-ნელა ყოველი კუთხე ნათდება.

სინათლე იატაკისკენაც ეშვება და რაღაც მას კვლავ ირეკლავს. ხო, ნამსხვრევები ისევ ყრია. ესე იგი, დიდი დრო არ გასულა. მათ შორის იქ, სადაც ბოლოს ლიზა იჯდა, ახლა გვამია. მხოლოდ ხელი მოჩანს. გაჭრილი, სისხლიანი. იარა ბუნებრივად გამოიყურება. სახე არ ჩანს. შავი ზეწარი აფარია.

-ლიკა! - კვლავ უკმაყოფილოდ იძახის.

ისევ ლიზა შემოდის. ოღონ ახლა ლიკაა. ზუსტად ისეთი, როგორიც იყო, მაგრამ მოხდენილად აღარ მოძრაობს - ახლა თეთრი, შავსაყელოიანი კაბა აცვია.

-დიახ, ჩემო ბატონო.

-ჩემო კარგო, შეგიძლია აქაურობა დაასუფთავო? - თვალებით იატაკისაკენ მიუთითებს.

-როგორც ინებებთ - მორჩილად თავს უხრის.

-დამიძახე, როდესაც დაასრულებ.

დანიელი კვლავ გადის. ცოცხს ყურადღებას არც ლიკა აქცევს. ქვევით იხედება, იხრება, მაგრამ ჩერდება. მაყურებელს უყურებს, მაგრამ არა ავადმყოფური, სასოწარკვეთილი მზერით, ძალიან მშვიდად, გამოთქმით, აუჩქარებლად წარმოთქვამს :

-გამარჯობა, მე ვარ ლიკა, მოახლე, არ ვფიქრობ, არ ვგრძნობ არ მიყვარს, არ მძულს.

 

ყველა აღფრთოვანებულია. დანიელი ბრუნდება. ლიზას ეხუტება. ერთმანეთს წარმატებას ულოცავენ. ბედნიერები არიან. ეს წუთები ყველას ძალიან გვიყვარს - უფლება გვაქვს შევიგრძნოთ სიხარული. სანამ გამოსვლისაგან დაბრმავებულებს ყოფითი ერთფეროვნება ავიწყდებათ - ტაშს უკრავენ, თვალისმომჭრელ ლიზას ყვავილებს  უძღვნიან, მაგრამ არაფერი ესმით.

ვერაფერს ხვდებიან.

გუნება მიფუჭდება.

-ოხ, ბათე. - ტუჩზე ვიკბინე.

-გამაოგნებელია! შენ რას ფიქრობ ელაიზა?

-შიშისმომგვრელია.

-სრულიად გეთანხმები.

სცენისაკენ მიმართული სინათლე ქვრება. შეგვიძლია შევიდეთ. ნელა წამოვდექი, მაგრამ სივრცე გაცრეცილია. თავბრუ დამეხვა. ივამ ხელი შემაშველა.

-მადლობა, ივა.

-თავს როგორ გრძნობ?

-ალბათ, გადავიღალე. არაფერია. მზად ხართ ბათეს წინაშე წარსდგეთ?

...თავს სინქრონულად მიქნევენ. ორივე დაუფიქრებლად მომყვება. კარავის მეორე მხარეს გავდივართ - გასასვლელისაკენ. ხალხი გამოდის. ბევრი შეშინებული ჩანს, ბევრიც ნასიამოვნები, თუმცა კარვიდან გამოსულებს ნელ-ნელა ჩვეული, არაფრისმთქმელი იერი უბრუნდებათ.

გვერდით კარავში ტკბილეული იყიდება. ბავშვები მშობლებს ექაჩებიან. მათ ხალისიანი იერი დაკრავთ.

როგორ მინდა მეც მათი ასაკის ვიყო!

ბავშვები ძალიან მიყვარს. ბათესთან ბევრჯერ მისაუბრია ასაკის შეზღუდვის შესახებ, მაგრამ ჩემი ვერაფრით გავიტანე. ის ამბობს, რომ ბავშვები ჩვენი მომავალია და სწორედ მათ უნდა ვასწავლოთ ის, რაც წაგვართვეს.

მართალია, მაგრამ თან გული მწყდება. მისი აზრით, მიზანს კიდევ დიდხანს ვერ მივაღწევთ.

იქნებ მართლა სჯობს აქ დავრჩე?

მესამე კარავი სავსეა. ყველა დახლისაკენ გზის გაკვლევას ცდილობს. ეს კარავი ერთგვარი სატყუარაა. დანიელმა მოიფიქრა. აი, ახლაც იყურება და იცინის. ის დარწმუნებულია, რომ ყველა ამ კარავში აკრძალული ნივთების პოვნას ელოდება. კანონს არავინ დაარღვევს, მათ შეძენას გონებაშიც კი არავინ გაივლებს. ნაწილს უნდა კვლავ ნახოს, ძველი ცხოვრება გაიხსენონ, მათ კი, ვინც შედარებით ახალგაზრდაა, სწადიათ თვალი შეავლონ იმას, რაც არასდროს უნახავთ.

ყველა შემთხვევაში მათ იმედები გაუცრუვდებათ, როდესაც სხვადასხვა წვრილმანის ამარა დარჩებიან. ყოველი ნივთი ილარიას შექმნილია. ხეტიალის დროს თავს კერვითა და ქსოვით ირთობს. კარგადაც გამოსდის. სამკაულების კეთებაც დაიწყო. ქალებს განსაკუთრებით მოსწონთ.

ილარია დღეს არ გამოჩენილა. შეუძლოდაა. იმედია, ხვალამდე გამომჯობინდება. მეორე დღე მასსა და არლეკინოს ეთმობა.

ეს ორნი ერთმანეთს შეეფერებიან. ილარია ჩვენი დასის წევრი იყო.  აი, არლეკინო აქ ნამდვილი ცირკიდან მოდის.

არლეკინოს  ცირკი ძალიან უყვარს.

დაახლოებით ექვსი თვის წინ, ერთ-ერთი გამოსვლის დროს შემოგვიერთდა. როგორც კი ჩვენი ცირკის არსებობის ამბავი გაიგო, უმალ ყველაფრის მიტოვება გადაწყვიტა. არ ვიცი იმედი გაუცრუვდა თუ არა - ის ჯამბაზია. სახიდან ღიმილს არ იშორებს. საკუთარ საიდუმლოს არავის უმხელს. მე მგონია, რომ ყველა ჩვენგანზე მეტი აქვს გამოვლილი, მაგრამ მისი ცხოვრების შესახებ არავინ იცის, ილარიას გარდა

სწორედ ამ გამოსვლისას გაიცნეს ერთმანეთი და ამ დღის შემდეგ,  საღამოობით, როდესაც ყველანი სასტუმროში ვბრუნდებით არლეკინო გვიანობამდე რჩება - უყურებს დაცარიელებულ კარვებს, ლივლივით მიჰყვება, ექვსკუთხა ვარსკვლავისაკენ შავ, ვერტიკალურ  ხაზებს და ნათელ დღეებს იგონებს. ილარიაც ელოდება - მხარზე თავს ადებს და დაუსრულებლად უსმენს მის მონათხრობს. ეჭვი არასდროს შეაქვს მის სიმართლეში.

ნიღაბს მხოლოდ საღამოობით, მხოლოდ ილარიას პირისპირ  იშორებს.

არლეკინო ბედნიერია, არაფერს ნანობს. მან იპოვა მსმენელი, რომლის გამოც ნიღაბი დაუფიქრებლად დათმო.

მისიც მშურს. ყველასი, ვინც სიყვარული შეინარჩუნა.

არც ჩვენ შეგვაქვს მასში ეჭვი. არავის ბალთაზარის გარდა. უფროსის ნდობა ვერაფრით დაიმსახურა. მისი ბრალი არ არის.  ბათეს არასდროს უყვარდა ჯამბაზები, არც კომედიები, მისთვის თეატრი არის კათარზისი, ეს კათარზისი კი მხოლოდ ტრაგედიიდან მოდის. დღემდე მძიმე გამოსვლებს არ ანდობს. არლეკინო მაინც ცდილობს მაყურებელი გაამხნევოს. მათი სიცილის მიზეზი გახდეს. ეს ყველაფერი აღიზიანებს, მაგრამ ბათემაც იცის, რომ არლეკინოს უზომოდ უყვარს ცირკი, ამიტომ პატივს სცემს, მაგრამ მოთმინების ფიალა ევსება. მალე ანგარიშს აღარ გაუწევს. ხვალინდელ დღეს ველოდები.

ნეტავ, ელაიზასა და ივას როგორ მიიღებს? ვერ შევძელი გამეფრთხილებინა მათი მოსვლის შესახებ.

აი, ისიც. ჩაფიქრებული. როგორც ყოველთვის - ყველასაგან მოშორებით, ხის ჩრდილში ნებივრობს. ცას უყურებს. წვერს აწვალებს.

-აბა, როგორ შეაფასებ საკუთარ ნაღვაწლს - შორიდან ვეძახი.

-უკეთესიც შეიძლებოდა.

-უსამართლო ხარ.

-რატომ? - მპასუხობს, მაგრამ არ მიყურებს. ახალმოსულებს ჯერ ვერ ამჩნევს ან შეიძლება უბრალოდ არ იმჩნევს.

-ვბერდები!

-დიდი ხანია, ასეთი სისულელე არ გითქვამს.

-მართა, რამდენიმე პატარა აქტის დაწერაც მიჭირს. წარმოსახვა აღარ მყოფნის. აზრი ხელის მოძრაობას ვეღარ მიჰყვება. სიტყვები იკარგებიან. ძალიან მინდა ვიგრძნო ის, რასაც ადრე წერისას ვგრძნობდი, მაგრამ აღარ გამომდის.

-ზედმეტად მკაცრი ხარ. დღევანდელი გამოსვლა საოცარი იყო.

-მერე? არ უნდა ყოფილიყო საოცარი. უნდა ყოფილიყო სულისშემძვრელი! მტკივნეული. მოკლედ, ყველაფერი საოცარის გარდა.

-ასეც იყო - საუბარში ელაიზა ერთვება. ბათეს გაკვივებასთან ერთად ბრაზიც ესახება. არ უყვარს, როდესაც საუბარს აწყვეტინებენ. ელაიზა ყურადღებას არ აქცევს, მშვიდად განაგრძობს - ყოველი სიტყვა გაჟღენთილი იყო ტერორით. მაყურებლამდე მოდიოდა და ჩვენს სხეულს შორიდან მომავალი ხანძარივით ედებოდა. არ ვიცი ის მოვიდა ჩემთან. თუ მე მისკენ,  მაგრამ მე ვიწვი მასში. ყოველი  დიდი ხნის წინ დავიწყებული შიში გამახსენა. თქვენც ეს არ გქონდათ ჩაფიქრებული?

-დაახლოებით.

-რისი ჩვენება გინდოდათ?

-არაფრის. სათაური რომ შემერჩია, ამ პიესას ,,არაფერ“-ს დავარქმევდი. სწორედ ასე ქვია დღეს ჩვენს ცხოვრებას. ეს შიში არ არის - სიმართლეა.

კიდევ რაღაცის თქმა უნდა, მაგრამ აცნობიერებს, რომ უცხო ადამიანს ესაუბრება და ჩუმდება. ცოტა ვიეჭვიანე - ამ კითხვაზე ჩემთვის არასდროს უპასუხია. ელაიზა მოეწონა. სახეზე კმაყოფილებაც კი ესახება.

კარგია, ესე იგი  წინააღმდეგი არ იქნება.

-ბათე, ეს ელაიზაა, ეს კი-ივა -მარცხენა ხელს ელაიზას მხარზე ვადებ, მარჯვენას- ივას. -  ქალაქში შევხვდით ერთმანეთს. საინტერესო ახალგაზრდები არიან. ჩემი აზრით, ჩვენი დასის ღირსეული წევრები გახდებიან.

-გამორიცხულია! - წამოდგა

-ბათე, ცოტანი დავრჩით. ახლები გვჭირდებიან - უხეშად ვპასუხობ. ივა სიამაყეს ვერ ერევა. შეწინააღმდეგების გარეშე ნაბიჯს უკან დგამს. მხარზე ხელს ვუჭერ. არ ვიცი რა ვთქვა, რითი დავარწმუნო, მაგრამ ერთი ვიცი - ამ ბავშვების უკან, ქუჩაში დაბრუნება არ მინდა.

-ბავშვებო, შესასვლელთან დამელოდეთ. - ყალბი ღიმილით ვცდილობ მათი დაძაბულობის განმუხტვას. ბათეს რაღაცის თქმა უნდა, მაგრამ ვანიშნებ გაჩუმდეს. ჩემთან საუბარს თავს მაინც ვერ აარიდებს.

-არ არის საჭირო წავალთ.

-არც იფიქროთ! ჩემი ბრალია. საუბრის დრო ვერ გამოვნახე. ძალიან გთხოვთ დამელოდეთ.

ერთხმად მეთანხმებიან. ვაჟის თვალებში ვხედავ - წასვლა უნდა, მაგრამ არ წავა. ელაიზას დარჩენა სურს. მაწყობს, თუ საჭირო გახდება ივასაც დაარწმუნებს.  სწრაფი ნაბიჯით გვშორდებიან. ალბათ, როგორ ღელავენ. მეც ვღელავ - დასაკარგი დრო არ მაქვს. სიტყვებს ვზოვამ. არ მინდა რაიმე ზედმეტი ვთქვა.

-ბათე, ეს ბავშვები ძალიან გვჭირდებიან.

-არაფერი გესმის. ზედმეტად ახალგაზრდები არიან.

-აკი, მითხარი ნორჩი სულებისათვის უნდა ვიბრძოლოთო.

-შენი აზრით, გაგვიგებენ?

-შენც ხომ იცი პასუხი, ბათე?! შენს მიზანს მიაღწიე. ელაიზა შეიძლება დღეს ერთადერთი იყო, ვინც შენი ჩანაფიქრი ამოიცნო.

-და ივა?!

-ივა, გულუბრყვილოა. შეყვარებული ცხოვრებაზე. ვიღაცას არ გაგონებს?

-მე მგულისხმობ?

-კი, შენ! ცხოვრებაზე, ხელოვნებაზე, აბსტრაქციაზე შეყვარებულს. მახსოვს, ხშირად მინახავხარ ივას მსგავასად აჩეჩილი თმით, უძილარი თვალებით.

-იცი რა არის შენი უბედურება მართა?

-ვიცი.

-წარსული ზედმეტად კარგად გახსოვს.

-შენ კი არ გინდა რომ მახსოვდეს. ასე არ არის?

-არ ვიცი.

-შენ არ გახსოვს? - დიდი ხანია მინდა ბათეს ეს ვკითხო. მაინტერესებს თუ ახსოვს ძველი დღეები. თეატრში გატარებული ღამეები. ხანდახან, როდესაც არლეკინოსა და ილარიას ზიზღით მოიხსენიებს, მგონია, რომ ყველაფერი დაავიწყდა. სიყვარულის ტკბობის უნარი დაივიწყა. ოხ, ბათე - როგორი აღფრთოვანებული ვიყავი შენით - შენი ნიჭით, ბავშვური სილაღით, რომელიც სულელურადაც კი მეჩვენებოდა. სწორედ შენი არსებობა მარწმუნებს აწმყოს საშინელებაში. ცვლილება, რომელიც შენმა ნაკვთებმა განიცადეს, მხოლოდ ზედაპირზე არ დარჩენილა. ყველაზე მეტად სწორედ შენ შეიცვალე, მაგრამ ეს მოსალოდნელიც იყო - გატყდი, თავი დაუხარე. ამას უარყოფ, მაგრამ შენც აღარ გჯერა საკუთარი თავის. უბრალოდ ელოდები, თუ როდის გეტყვის ამას სხვა. შენც დაუფიქრებლად დათანხმდები და ყველაფერს მიატოვებ. სწორედ ამიტომ მთავაზობდი აქ დარჩენას, სწორედ ამიტომ არ გინდა ელაიზასა და ივას წამოყვანა. იცი, რომ ისინი ხელის ჩაქნევის უფლებას არ მოგცემენ. მათ თვალებში დანახულ ჟინსა და სიამაყეში შენს თავს ხედავ. კი, შენც გახსოვს და ეს გაუბედურებს. როგორ მინდა ეს ყველაფერი გითხრა, მაგრამ ვერ გეუბნები - ვჩუმდები. შენს პასუხს ველოდები.

-ალბათ, მახსოვს.

-დათანხმდი. ისინი ამას იმსახურებენ.

-ამ ყველაფრის დამსახურება - ხმა დაიბოხა, ასე იქცევა ყოველთვის, როდესაც საკუთარ თავს მსახიობად ხედავს. თავში წინადადებები ულაგდება. შეიძლება ეს დიალოგიც შემდეგი გამოსვლებისას გამოიყენოს - საბედნიერო სულაც არ არის.

-რატომ? შენ უბედური ხარ?

-შენ ბედნიერი ხარ?

-მომისმინე! ეს კითხვა პირველად რომ გაგიცანი მაშინაც დამისვი. გამოგიტყდები არ მახსოვს რა გიპასუხე, მაგრამ მაშინ საერთოდაც არ ვიცოდი რა იყო ბედნიერება. არც ახლა ვიცი, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ ბედნიერება სულაც არ არის ის, რაშიც დღეს ვცხოვრობთ, ამიტომ მინდა ამ ყველაფრის შეცვლა.

-ეს ყველაფერი ჩემს დასარწმუნებლად გამოიგონე? - ეს აგდებული ტონი არ არის უცხო ჩემთვის. მისი თავდაცვის მექანიზმია, რომლითაც ჩემი წყობიდან გამოყვანას ცდილობს. დღეს არ გამოუვა.

-მე გამოვიგონე? შენ გამოიგონე ეს ყველაფერი. ეს ცირკიც, რომელიც რაღაცის შესაქმნელად შექმენი, იმდენად გამიჯნე რეალობისაგან, რომ მხოლოდ შენი სურვილების გაპიროვნება გახდა.

-საკმარისია!

-ნისლი ჩამოწვა ბათე! ჯერ მხოლოდ კარვებში ბუდობდა, მაგრამ ნელ-ნელა შენ გონებაშიც შემოაღწია და ყველაფერი დაგავიწყდა.

-უსამართლო ხარ!

-არლეკინოს დასცინი, მაგრამ სინამდვილეში გშურს მისი. ფიქრობ ყოველ მის საქციელზე და შენს თავს უამრავ კითხვას უსვამ - დაუფიქრებლად ჩემი ლაპარაკი ყვირილში გადადის - რატომ გამოუვიდა მას ის, რაც შენ არ გამოგდის?! როგორ მოახერხა კომიკოსმა, რომ ის კათარზისი იპოვა, რომელიც შენ ვერ დანერგე. აღიარე, რომ ასეა. სულაც არ არის საჭირო ეს მე მითხრა. უბრალოდ შენს თავთან აღიარე.

თვალებში ვუყურებ. ჩუმად ზის. ჩემს თვალებს სიმძიმე აწვება. არ ვიცი მინდა თუ არა ახლა ტირილი. ძალიან მინდა ავტირდე ეს სიმძიმე გამოვდევნო, მაგრამ არ მინდა მას ჩემი სისუსტე ვაჩვენო. მისთვის ხომ ტირილი სისუსტეა - ქალური, ნაზი სისუსტე.

რამდენიმე წუთია უკვე ჩუმად ვართ. საღამოვდება ქარი უბერავს, თმას მიწეწავს, ფოთლების შრიალი ყურს მტაცებს. არ მიყვარს სიჩუმე. რას ელოდება? იქნებ სიტყვებს ვერ პოულობს, მაგრამ მას ყველა სიტყვის მნიშვნელობა ახსოვს.

-იცი რა მწარეა ამ ყველაფრის მოსმენა?  ყველა დარტყმაზე, ბასრ იარაღზე მწარე. ყველა ჩვენს გამოვლილ დღეზე მწარე.

-სიმართლეა მწარე, ბალთაზარ.

-არ გინდა! ეს გაცვეთილი, არაფრისმქმელი აფორიზმი არ შეგეფერება.

-ვტყუი?

-არ გაბედო  იმის გამეორება, რომ ყველაფერი დამავიწყდა! - მიყვირის - პირველად, რომ გნახე მოკლე შავი ქვედაბოლო გეცვა. მაშინ თმა წელამდე გწვედბოდა. ერთ-ერთი როლისთვის თმის შეჭრა მოგთხოვეს. შენც არ დააყოვნე. ეს ხომ შენი სიამაყეა- მსახიობობა, სცენა, აპლოდისმენტები, დიდება, რომელსაც ეპილოგისას გრძნობ. შენი გამოხედვა პიესის დაწყებამდე და მისი დასრულების შემდეგ, რეპეტიციების გამო გათენებული ღამეების შემდეგ ჩაშავებული თვალები. შენი ყვითელი ქოლგა. წვიმის სიყვარული. ჩვენი ოინები - ქალაქში დაკარგვა, მთვარის სხივების ამბორი,  შენს სხეულზე დაცემული განთიადის პირველი სხივი.-დაუსრულებელი საუბარი. როგორ გიყვარდა ბავშვები - ხმას ვეღარ იმორჩილებს. გრძნობები ერევა, კიდევ ბევრი აქვს სათქმელი, მაგრამ თავის ხელში აყვანას ცდილობს.

ბოლოს განაწყენებული ამატებს :

- არასდროს მითხრა რომ არაფერი მახსოვს.

ამ პასუხს არ ველოდი.

-არ  მინდოდა ჩვენი საუბარი ასე დასრულებულიყო.

-მე არ მინდოდა, რომ ჩვენი ამბავი ასე დასრულებულიყო.

-დამნაშავე მე ვარ.

-ნუ ცდილობ ამ თავგანწირვით თავი უკეთესად მაგრძნობინო.

-ეს გადაწყვეტილება...

-შეგიძლია უთხრა, რომ ხვალ ადრე მოვიდნენ. -წინადადების დასრულების საშუალებას არ მაძლევს. მერამდენედ ვცდილობ ამის თქმას, მაგრამ არასდროს მასრულებინებს. ეს ის მოგონებაა, რომლსაც ბათე სიამოვნებით დაივიწყებდა. აღარ ვეპასუხები. დღეისათვის საკმარისი განიცადა.

- ილარიას გავაფრთხილებ და ხვალ ყველაფერს გააცნობს.

-გაუხარდებათ.

-გელოდებიან.

-ხვალამდე.

-ეს ყველაფერი მხოლოდ მათთვის გააკეთე?

-რას გულისხმობ?

-ჩვენს საუბარს.

-ვინ იცის.

-ორივემ ვიცით, რომ ამ ყველაფრის თქმა დიდი ხანია გინდა.

-დროებით, ბათე!

ზურგს ვაქცევ. ელაიზა და ივა მელოდებიან. რა სასაცილოა ივა. კარვის უკან იმალება და საკუთარ თავს ებუზღუნება. ჩემი დანახვისას ორივე შეშდება. ვუღიმი, თანხმობის ნიშნად თვალს ვუკრავ. ელაიზა მიღიმის, ივსაც უნდა გამიღიმოს, მაგრამ სიამაყე უფლებას არ აძლევს.

მათკენ მივიწევ, მაგრამ საღამოზე ვფიქრობ. რას ვეტყვი სარკეს?

-გამარჯობა, მე ვიყავი მართა - არა, უფრო დამაჯერებლად - მე ვარ მართა! ქალი, ვფიქრობ, ვგრძნობ, მიყვარს, მძულს!

კვამლში დაკარგული მელანქოლია...

 

სასტუმრო ჩემი სახლია. დროებითი, მაგრამ მაინც სახლი ჰქვია. დავიღალე, მაგრამ კმაყოფილი ვარ. დღევანდელი გამოსვლა წარმატებული აღმოჩნდა. ურიელს ვაჭმევ. ბეწვი სულ უფროდაუფრო ცვივა. ჭაღარა შეერია.  ყურადღებას არ მაქცევს. ნაწყენია. იქნებ მართლა ეწყინა ელაიზასა და ივას მოსვლა? როგორ მინდა მისი გაგება შემეძლოს.

...ბათე, რისი თქმა გინდოდა? ამას ვერ ვკითხავ. საუბარი არ უყვარს. ძველ, უდარდელ დროშიც კი გულის ნადებს საგულდაგულოდ მალავდა. არა იმიტომ, რომ არავის ენდობოდა. უბრალოდ, საკუთარ თავს ტკივილის პირისპირ დაჩოქების უფლებას არ აძლევდა. იღიმოდა და ახლაც ასეა - როდესაც ყველანი გაუთავებლად ვლაპრაკობთ სიცარიელეზე - ბათე იღიმის. სიტყვას გვიჭრის. საკითხს ცვლის. თითქოს ჩვენს გახალისებას ცდილობს. კი, შეიძლება ასეც არის, მაგრამ მე ვიცი - მას უნდა რამდენიმე წამით მაინც აღარ იფიქროს, ამიტომ გვერიდება. ეს ბოროტება სულაც არ არის. არ ვიცი რამდენს უნდა გაუძლოს ადამიანმა. არც ის ვიცი ბოლომდე სიკეთე რა არის, თუმცა ეს არავინ იცის.

მთელი დღეა ლიზაზე და დანიელზე ვფიქრობ. მათ ტკივილზე და იმ სიმართლეზე, რომელიც ცირკის იარლიყის უკან დავმალეთ. მეშინია სარკის ამოღების. საკუთარი თავის ნახვის. არც არაფერი რომ არ იყოს დარჩენილი?

...ადრე ყველაფერი სხვანაირად იყო. პირველად, როდესაც სარკეების დამსხვრევის შესახებ შევიტყვე, გამიხარდა კიდეც. სიმართლეში საკუთარ ანარეკლს ვერასდროს ვუტყდებოდი. ოდესღაც ვთვლიდი, რომ არ ვუსმენდი, გავურბოდი, თვალებში ვერ ვუყურებდი, ვერ ვეუბნებოდი რა მინდოდა და სწორედ, ამიტომ ვკარგავდი ჩემი ცხოვრების მრავალ წელს  უაზროდ. სიცოცხლე მარტივი არასდროს მეგონა. სხვის გადაწყვეტილებებსაც არასდროს მივყვებოდი, მაგრამ საკუთარ თავს ყოველთვის დამნაშავედ ვთვლიდი. ეს იყო ჩემი ანარეკლი, რომელიც მუდმივად მახსენებდა, რომ შემეძლო ყველაფერი ასე არ ყოფილიყო, მაგრამ არაფერს ვაკეთებდი. ის, ამიტომ შევიძულე და აურაცხელი სიამოვნება მივიღე, როდესაც წარმოვიდგინე, როგორ დაიმსხვრა ყველა იმ სარკესთან ერთად, რომელიც სიმართლეს ამბობდა.

ნუთუ, დრო მოვიდა ისევ შევხვდე? აივანზე გავდივარ. ტარს ვეძებ. თვალებს ვხუჭავ. ხელით სარკეს ჩემს სახეს ვუსწორებ. არ ვიცი რამდენი წამი გადის. თავიდან ვერ ვბედავ, მაგრამ ვახელ. ვხედავ კვლავ მას - დაბერებულა, ურიელის მსგავსად ჭაღარა შავ, ხუჭუჭა თმაში მასაც შერევია. ტუჩის ქვემოთ ხალი გაჩენია, თვალებიც ჩაშავებია, მაგრამ მაინც ძალიან ლამაზია.

ურიელი, როდესაც  მოვიშინაურე, მაშინ წარმოდგენაც მიჭირდა, რომ შეიძლებოდა ოდესღაც ცხოველი მყოლოდა.  მარტოობას ვიყავი შეჩვეული. როგორ ვცდებოდი.

საკუთარ ნაკვთებს თვალს ვწყვეტ.  ფანჯრის მეორე მხარეს დარჩენილ ურიელს ვეძებ. საწოლის ქვეშ შემძვრალა. არ უნდა შემაწუხოს. ყურადღება გამიფანტოს.

ვეწევი, მოწევაც შემყვარებია. მახსოვს, სიგარეტს სამზარეულოს კარადაში ვმალავდი. შემეძლო ყოველი ჩემს მიერ მოწეული ღერის ამბავი მომეყოლა. ხანდახან სიხარულისაგან აღტაცებული, აფორიაქებული ვეწეოდი. ამ დროს კვამლი ნაზად ეშვებოდა ჩემს ფილტვებში - ყველაზე ფაფუკი ნაჭრის მსგავსად. იავნანად მევლინებოდა. ვგრძნობდი, როგორ მიიწევდა ქვევით. ცეკვით ეშვებოდა და უკანაც მშვიდი ბრუნდებოდა. აი, როდესაც სევდით დამძიმებული ვეწეოდი, კვამლის ხმაური მესმოდა. შეჯახების. ღრმად ვისუნთქავდი. ვცდილობდი დამემარხა. ფილტვებს ნისლად დასწოლოდა, მაგრამ უკან ვუშვებდი. ამოსუნთქვისას კი ოდნავ გასარჩევად ვხედავდი. ის სადღაც ჩემს სხეულში რჩებოდა. რომელიღაც დაცარიელებულ ნაკუჭში სახლდებოდა.

ალბათ, მოწევას, ამიტომ მოვუხშირე. მინდა ჩემს სხეულს გავახსენო ყოველი ის დღე, როდესაც ამ ყველაფერს ჩემთვის მნიშვნელობა ჰქონდა. აივანზე, სიბნელეში, კვამლი ფილტვებში ეშვება, მაგრამ აღარ მეხება. ვუყურებ, საკუთარი ხელის, ტუჩების მოძრაობას, ჩამავალ და ამომავალ კვამლს, მაგრამ მასთან კავშირს ვერ ვგძნობ.

თვალი გამიშტერდა. ასეთი საკუთარი თავი არასდროს მინახავს. დრო მიდიოდა, უკან ბრუნდებოდა. მეც მივყვებოდი წრიულად და შორიდან ვაკვირდებოდი ყოველ დღეს, როდესაც სარკეში ბედნიერი ვიყურებოდი. ერთი კარგი ჩვევა მქონდა - ჩემი თავისთვის განადგურებულს არასდროს შემიხედავს. არც მე  ვაძლევდი თავს უფლებას დავმსხვრეულიყავი.

აი მე - სკოლა დამთავრებული. მე- პირველად შეყვარებული, პირველად თეატრში მიმავალი, აღტაცებული დაბრუნებული. ჩემი სახლი, მშობლები - შორს წამიყვანს იმ ყველაფრის ჩამოთვლა, რაც მე დავინახე. უბალოდ - ეს მე ვიყავი, ბედნიერი. რა შეიცვალა? არ ვიცი, მაგრამ ნათლად ვხედავ როგორი უდარდელი ვიყავი.

სარკე მახსენებს ვინ მინდოდა ვყოფილიყავი - მხოლოდ მე და არავის სხვას. მეორე ღერს ვუკიდებ. ვევედრები, ქვევით ხმაურით დაეშვას, მაგრამ არა. არც ერთი ხმა, არც ერთი გრძნობა.

ადრე მწამდა, რომ რამდენი სეზონიც არ უნდა გასულიყო. ზამთრის შემდეგ, გაშიშვლებულ ტოტზე, თავიდან აყვავდებოდა კვირტი. ეს ამოუცნობი გრძნობა კი მაშინ დამეუფლა, როდესაც მივხვდი, რომ ბუნების წრე-ბრუნვა მარადიული იყო, მე კი- მოკვდავი ვიყავი.

უმიზეზოდ ვიღიმი. კვამლი უკან ბრუნდება. არც დამძიმებული, არც მსუბუქი. უბრალოდ აივნის მოაჯირს ცდება და სიცარიელეში იკარგება.

 

ხო, მოწევის შემდეგ მახსენდება. ადრე, დრამატურგობა მინდოდა.. ჩემი პიესის პირველი რეპლიკაც მქონდა მოფიქრებული:

-იყო და არა იყო რა... ხო, მგონი ასე - იყო და არა იყო რა, ადამიანებს შორის ცხოვრობდა ერთი გრძნობა, რომელსაც ერქვა მელანქოლია.

 

 

ელფოსტაბეჭდვა